ملاحظات تاريخي
تاريخ روشن و واضح ژاپن به سال 660 قبل از ميلاد بر مي گردد. در اين سال امپراطوري ژاپن بوسيله جيموتنو تأسيس شد و از همانزمان امپراطوران ژاپن به خود جنبه الهي دادند.در قرون اوليه ميلادي قبايل مختلفي در ژاپن سكونت داشتند كه حكومت هريك از آنان در دست كاهنان بود.در قرن پنجم نفوذ قوم يا ماتو بر ساير اقوام موجب پاگيري كشور ژاپن شد. در قرون ششم تا هشتم ژاپن به سرعت پيشرفت كرده و داراي تمدني درخشان شد. در همان دوران اقداماتي كه براي تأسيس حكومتي متمركز بعمل آمده بود به نتيجه رسيد و رئيس قبيله يا ماتو مقام امپراطوري يافت.از آغاز قرن نهم دربار، تحت استيلاي خاندان فوجي وارا درآمد. و با اينكه امپراطور وجود داشت ولي باطناٌ كاهنان بودائي بر كشور حكومت ميكردند. نفوذ اين خاندان و چند عامل ديگر سبب ضعف امپراطوري هاي ژاپن گرديد. در ايالات مختلف نيز هريك از افراد اين خاندان پرچم استقلال بر افراشتند كه بهمين خاطر در سراسر قرن دوازدهم ژاپن دچار جنگهاي داخلي بود. قدرت خاندان فوجي وارا در اواخر قرن دهم و نيمه اول قرن يازدهم به اوج خود رسيد. در اواخر قرن داوزدهم خاندان ميناموتو بر رقباي خويش پيروزي يافته و رئيس آن يوريتومو با عنوان شوگو (حاكم نظامي) قدرت را در دست گرفت و از آنزمان حكومت واقعي در دست شوگونها افتاده و امپراطوري به مقامي تشريفاتي مبدل شد. يوريتومو قدرت خاندان فوجي وارا را نابود كرد و حكومت نظاميان را برقرار نمود. پايتخت وي شهر كاماكورا بود.در اواسط نيمه دوم قرن 13 ميلادي دوبار مغولات به سركردگي قوبلاي قاآن درصدد لشكركشي به ژاپن برآمدند ولي توفيقي بدست نياوردند.در سالهاي 1338 مقام شوگوني به خاندان آشيكاگا رسيد و آنان كيوتورا پايتخت خود قرار دادند ولي بعلت ضعف اين خاندان، از آن ببعد تا 235 سال ژاپن گرفتار جنگهاي داخلي بود. در ايندوران فئودالها و كاهنان بودائي به تأسيس قلمرو و ايجاد ارتش پرداختند. اما در اين اوضاع آشفته، صنعت و تجارت ژاپن توسعه فراوان يافت و در همين دوره طبقه متوسط بوجود آمد و شهر اوزاكا بندري آزاد و بين المللي شد.نخستين مردمان اروپايي كه به ژاپن راه يافتند پرتقاليها بودند كه در سال 1542 با اين كشور روابط بازرگاني برقرار نمودند. در اواسط و اواخر قرن شانزدهم مسيحيت به ژاپن وارد شد.در اواخر قرن شانزدهم سه جنگجوي بزرگ يعني نوبوناگا، هيديوشي وايباسو يكي بعد از ديگري ژاپن را تحت تسلط خويش درآوردند. ايباسو مؤسس سلسله شوگوني توكوگاوا بود كه در سالهاي 1867 – 1603 بر ژاپن فرمانروايي كردند. اين خاندان دولتي متمركز در توكيو (آن موقع يدو) تأسيس كرده و گسترش مسيحيت در ژاپن را متوقف ساختند و همچنين هرگونه رابطه با ممالك خراجي را ممنوع كردند و فقط يك پاسگاه تجارتي هلنديان در ناگازاكي باقي ماند.جامعه ژاپني در دوره خاندان توكوگاوا طبقه بندي شده بود و حدود آنها سخت رعايت ميشد. اين طبقات به ترتيب عبارت بودند از: فئودالها ، سامورائيها، دهقانان،صنعتكاران و تجار. در قرون هفده و هجده شهرها رونق گرفت و در اصل طبقه بازرگانان بر كشور مسلط شدند.در اواسط قرن نوزدهم با سفر دريا سالار پري (امريكايي) به ژاپن، بالاجبار دروازه هاي ژاپن بر روي غرب گشوده شد و رژيم شوگوني كه از داخل و خارج در معرض تهديد بود از پا درآمد. در سال 1867 شوگون وقت ناچاراٌ استعفاء كرده و در سال 1868 امپراطور موتسوهيتو بعنوان اولين امپراطور پس از 700 سال، خود قدرت را در دست گرفت. در اين زمان پايتخت از كيوتو به توكيو منتقل شد و از اين زمان دوره معروف به بازگشت ميجي آغاز گرديد.در دوره بازگشت ميجي، فرمانروايان ژاپن بجاي خود داري از ورود بيگانان و عدم تجارت با آنان، سعي در استفاده از فنون و صنايع و تمدن مغرب زمين كرده و در اين راه به پيشرفتهايي فراوان و ارزنده اي نائل آمدند و به خاطر وجود رهبراني لايق، ژاپن بسرعت به يك مملكت صنعتي نوين و يك قدرت نظامي مبدل شد. در اواسط نيمه دوم قرن نوزدهم ميلادي رژيم فئودالي لغو شد.در سال 1877 شكست شورش ساتسوما (كه مخالف غربي سازي كشور بودند)، مخالفت با اصلاحات امپراطور را پايان داد. در همان دوران م،موريني جهت فراگيري انواع علوم و فنون به كشورهاي غربي اعزام شدند و در داخل نيز اصلاحاتي در تمام سازمانهاي نظامي و اداري بوجود آمده و خدمت نظام وظيفه نيز اجباري گرديد.در سال 1889 امپراطور قانون اساسي جديدي را كه از روي قانون اساسي كشور پروس (آلمان) تدوين شده بود به مورد اجراءنهاد.در سالهاي 95 – 1894 اولين جنگ چين و ژاپن به سبب رقابت آنها بر سر كره روي داد. در سال 1894 ژاپن پادشاه كره را به خودداري از قبول حاكميت چين برانگيخت و در جنگي كه بدنبال اين امر بين چين و ژاپن درگرفت چينيها به سرعت مغلوب ژاپنيها كه پيشرفته تر و مجهزتر بودند شدند. در پايان جنگ پيمان شيمونوسكي ميان طرفين منعقد شد كه موجب آن، كره ظاهراٌ مستقل شد (ولي در واقع تحت الحمايه ژاپن بود) و چين جزاير فرمز (تايوان )، پسكادور و شبه جزيره ليائوتونگ را به ژاپن واگذار كرد. چندي بعد ژاپن مجبور شد بر اثر فشار دول غربي شبه جزيره ليائوتونگ را به چين مسترد كند.از سالهاي اوليه قرن حاضر ژاپن به امپراطوري مقتدري تبديل گرديد وديري نگذشت كه اين كشور كه در آغاز سعي در جلوگيري از نفوذ و تسلط دول غربي بر خويش داشت، خود به كشور گشايي پرداخت.در اواسط دهه اول قرن بيستم بدنبال دستيابي روسها بر بندر ولاديووستوك و قسمتي از سواحل منچوري و جزيره ساخالين و تعرض آنها به چين و بوجود آمدن رقابت ميان ژاپن و روسيه، دو كشور به جنگ پرداختند و نيروهاي روسي در خشكي و دريا شكست سختي از ژاپنيها خوردند كه دليل عمده اين واقعه عدم لياقت فرماندهان روسي و گرفتن رشوه از سرداران ژاپني بود. بموجب عهدنامه پورتسموت (امريكا) كه در پايان جنگ امضاء شد نيمه جنوبي جزيره ساخالين و بندر پورت آرتور به ژاپن تعلق گرفته و شبه جزيره كره نيز تحت الحمايه ژاپن شد. در سال 1910 ژاپن كره را كاملاٌ به خاك خود الحاق نمود.در جنگ جهاني اول ژاپن امتيازات آلمانها را در شانتونگ بدست آورد ه و از طرف جامعه ملل قيموميت جزاير متصرفي آلمان در اقيانوس آرام به ژاپن واگذار شد.در دهه 30 – 1920 دولتهاي حزبي و آزاديخواه بر روي كارآمدند و تا حدي از شدت كشورگشايي ژاپن كاسته شده و پارلمان قدرت يافت.در اواسط نيمه اول قرن حاضر امپراطور فعلي، هيروهيتو به سلطنت رسيد. چند سال بعد از به سلطنت رسيدن هيروهيتو، بحران اقتصادي مدتي بعضي از بخشهاي اقتصادي را فلج كرد. در دهه بعد از 1930 ، نظاميان بر امور سياسي ژاپن مسلط شدند. در ايندوره صادرات ژاپن افزايش فوق العاده اي يافت.از سال 1931 جنگي ميان ژاپن و چين به سبب توسعه طللبي ژاپن در آسياي شرقي آغاز شد كه تا سال 1945 (تا پايان جنگ جهاني دوم) ادامه يافت. در سال 1931 ژاپن پادگان خود را در منچوري بعنوان حمايت از دارايي ژاپنيها در آن سرزمين تقويت نمود. ژاپن پس از بهانه اي كه بدست آورد تمام سرزمين منچوري و چندناحيه ديگر را اشغال نمود و دولت دست نشانده منچوكوئو را برپا نمود. در سال 1932 جامعه ملل ژاپن را متجاوز شناخت و اين كشور از عضويت آن سازمان خارج شد. در سال 1935 نواحي چاهار و هپي نيز تحت تصرف ژاپن درآمدند. در سال 1937 يك درگيري ميان سربازان چنين و ژاپني در پادگان ژاپني ها (در پكن) روي داد و آنان نيز به اين بهانه پكن و تين تسين را اشغال كردند. ماه بعد باز هم ژاپنيها به بهانه اي ديگر شانگهاي و سپس نانكن را تصرف نمودند. در سال 1940 تمام شهرهاي عمده ساحلي شرق چين و قسمتهائي از جنوب آن كشور در دست ژاپن بود.در سال 1940 تمام احزاب سياسي ژاپن منحل اعلام شده و اين كشور به هند وچين نيرو فرستاد و با آلمان و ايتاليا نيز پيماني امضاء نمود. در آوريل 1941 پيمان عدم تعرض ميان ژاپن و شوروي منعقد شد.در اكتبر سال 1941 ژنرال جوتو به نخست وزيري رسيد و ژاپن بكلي تحت استيلاي نظاميان درآمد.در هفتم دسامبر 1941 با حمله بمب افكن ها و جنگيده هاي ژاپني به پايگاه دريايي پرل هاربر (متعلق به امريكا) در اقيانوس كبير، ژاپن در جبهه متحدين بر ضد متفقين وارد جنگ جهاني دوم شد. سپس لشكريان ژاپن از تايند به مالزي حمله كرده و پس از آن در فوريه سال 1942 سنگاپور را گرفته و 10 هزار سربازبود. در سال 1942 كشورهاي فيليپين و اندونزي نيز بدست ژاپن سقوط كردند. در ماه مه همان سال قسمت اعظم برمه به دست ژاپن افتاد. در اوائل سال 1943 ژاپنييها كشور پاپواي فعلي را متصرف شدند.از سال هاي 1942 و 43 شكستهاي بزرگي بر ژاپن وارد آمد. از اين سالها تا 1945 متفقين بتدريج تمام سرزمينهاي اشغالي و بعضي از جزاير ژاپن را همراه با شوروي پس گرفتن كه سرانجام امريكا با بمباران اتمي خود در ماه اوت 1945 با دو بمب اتمي شهرها هيروشيما و ناگازاكي ( ناگاساكي) را تبديل به مخروبه اي كرد و با اين عمل ژاپن را به زانو درآورد. با اعلان جنگ روسيه به ژاپن، سرانجام هيروهيتو در 14 اوت همانسال شرايط متفقين را پذيرفته و قرارداد تسليم رسمي در دوم سپتامبر در عرضه ناو هواپيما بر ميسوري با شركت نمايندگان دولت ژاپن و متفقين امضاء شد و ژاپن بلاشرط تسليم شد. اشغال ژاپن توسط متفقين ، براساس شرايط مقرر در كنفرانس پوتسدام (آلمان)، آغاز شد و برطبق آن فرماندهي نيروهاي متفقين در ژاپن، و اداره اين كشور به ژنرال مك آرتور امريكايي سپرده شد. در اين زمان امپراطوري ژاپن موقتاٌ منحل شده و سرزمنيهاي متصرفي آن از دستش خارج شد. امپراطوري ژاپن قبل از ورود اين كشور در جنگ جهاني دوم علاوه بر جزاير اصلي ژاپن مشتمل بر جزاير كوريل، ريوكيو، فرمز، پسكادور، بونين، كارولين، مارشال، ماريانا و نيمه جنوبي جزيره ساخالين، كره و ناحيه كوانتونگ در منچوري بود. بعلاوه دولت منچوكوئو نيز در منچوري تحت الحمايه ژاپن بود. بعضي از اين جزاير بعداٌ به ژاپن مسترد شدند.پس از جنگ قواي ارتشي و صنايع نظامي ژاپن منحل شد و صنايع آن نيز محدود گشت. امپراطور هيروهيتو نيز در ملاء عام جنبه الهي خود را نقي كرده و حاكميت مردم را به رسميت شناخت. در اينزمان وضع سياسي كشور تره بود و چند حزب سياسي بوجود آمدند.در سال 1949 يوشيدا به نخست وزيري برگزيده شد و محافظه كاران بر اوضاع مسلط شدند. در همانسال از شدت حكومت نظامي تا حدي كاسته شد و بسياري از كارها از رف مك آرتور به مقامات محلي ژاپن واگذار شد.درسال 1951 چهل و نه كشور در شهرسان فرانسيسكو امريكا پيمان صلح با ژاپن را امضاء نمودند كه بموجب آن سرانجام ژاپن در سال 1952 حاكميتش را بدست آورد.
در انتخابات سال 1952 حزب ليبرال محافظه كار يوشيدا بر سركار ماند. در نوامبر 1954 حزب دموكرات ژاپن كه طرفدار گسترش روابط با شوروي و چين بود تأسيس گرديد. و در دسامبر همانسال ايچيروها توياما رهبر حزب دموكرات جايگزيني يوشيدا شد. در نوامبر 1955 احزاب ليبرال و دموكرات يكي شده و ايشييباشي از حزب ليبرال دموكرات بر سركار آمد.ژاپن در دهه 60 – 1950 چندين پيمان و موافقتنامه با كشورهاي جهان منعقد ساخت كه موجب مطرح شدن دوباره اين كشور در جهان گرديد. ژاپن در سالهاي پس از جنگ همچون آلمان غربي، همواره رو به پيشرفتهاي فراوان اقتصادي بوده و هم اكنون پس از امريكا و شوروي، سومين قدرت اقتصادي جهان است.در سال 1958 امريكا بخاطر انتقادات پردامنه، نيروهاي اشغالي خود را از ژاپن خارج كرد ولي پايگاههاي خويش را در اين كشور باقي گذاشت.در سال 1960 بخاطر مخالفت مردم ژاپن با انعقاد قراردادهاي نظامي با امريكا، تظاهرات وسيعي در كشور صورت گرفت كه به سبب يكي از آنها در ژوئن 1960 آيزنهاور رئيس جمهور وقت امريكا سفر خود به ژاپن را لغو كرد. در سال 1960 افراطيون راستگرا يكي از رهبران سوسياليستهاي ژاپن را بقتل رساندند. در سال 1964 ساتو به نخست وزيري ژاپن برگزيده شد.در سال 1972 سرانجام پس از چند سال گفتگو جزاير اوكيناوا كه از سوي امريكا در جنگ جاني دوم اشغال شده بود به ژاپن برگردانده شد. در همانسال تاناكا به نخست وزيري رسيد. تاناكا نيز در سال 1974 استعفا داد و تاكنوميكي به جانشيني وي انتخاب شد. در سال 1976 با استعفاي ميكي، تاكئوفوكودا به نخست وزيري رسيد.در 1978 روابط چين و ژاپن بخصوص از نظر اقتصادي پيشرفت فراواني كرد. در همانسال ماسايوشي اوهيرا در انتخابات حزبي برفوكودا پيروز شد و نخست وزير ژاپن شد. اوهيرا در سال 1980 فوت كرد و كمي بعد زنگو سوزوكي به نخست وزيري رسيد. در سالهاي اخير ژاپن همواره شاهد تظاهراتي بر ضد وجود پايگاههاي امريكا در خاكش بوده است.
ملاحظات جغرافيايي
ژاپن با 313 ، 372 كيلومتر مربع وسعت (پنجاه و پنجمين كشور جهان ) در نيمكره شمالي ، نيمكره شرقي، در شرق قاره آسيا، بصورت مجمع الجزايري در شمال غربي اقيانوس كبير، در كنار درياي ژاپن و در نزديكي سواحل شوروي و كره جنوبي (درغرب) وقع شده است. ژاپن در كمربند زلزله اي اقيانوس كبير واقع شده و زلزله هاي فراواني در آن روي مدهد. كوهها و نواحي مرتفع كه تعداد زيادي آتشفشان در آنها وجود دارد، قسمت اعظم اين كشور را پوشانده اند. با اينحال جلگه هاي نيز (بخصوص در جزيره هنشو) (919، 227 كيلومترمربع)، هوكايدو (066،75)، كيوشو (664، 35 ) ، شيكوگو (767، 17 ) و اوكيناوا (748 ، 1) كيلومتر مربع ) هستند. جنگلها قسمت اعظم ژاپن را پوشانده و آب و هواي آن نسبتاٌ گرم و مرطوب و پرباران است. بلندترين نقطه آن قله فوجي با 776، 3 متر ارتفاع ، طويلترين رود، شينانو با 362 كيلومتر درازا، ودرياچه بيوا (675 كيلومترمربع) بزرگترين درياچه آن ميباشد.
ملاحظات سياسي
حكومت اين كشور امپراطوري بوده و امپراطور هيروهيتو و نخست وزير زنكو سوزوكي ميباشد. قوه مقننه از دو مجلس تشكيل يافته يكي مجلس نمايندگان با 511 عضو كه به مدت 4 سال انتخاب شده و ديگري مجلس مشاورين با 252 عضو كه به مدت 6 سال انتخاب ميشوند.
قانون اساسي موجود در سال 1947 تدوين شد و براساس آخرين تقسيمات كشوري، ژاپن از 43 ناحيه ( كه هركدام به وسيله يك فرماندار انتخابي و يك شوراي محلي اداره مي شوند ) 2 ناحيه شهري ، يك ناحيه پايتخت نشين و يك سرزمين تشكيل يافته.
فعاليت احزاب در ژاپن آزاد بوده و احزاب مهم عبارتند از: ليبرال دموكرات،سوسيال دموكرات،كومي – تو، سوسياليست، ليبرال جديد و كمونيست.
روز ملي آن بيست و نهم آوريل است. در سال 1956 به عضويت سازمان ملل درآمده و علاوه بر آن در سازمانهاي آدب – آسپاك – سي سي دي – اسكاپ – فائو – گات – يااآ – بانك جهاني – ايكائو – آيدا – ايفك – ايمكو – ايمف – ايتو – اواسي دي – يونسكو – يوپو – ومو- وهو- برنامه كلمبو نيز عضويت دارد.
ملاحظات اقتصادي
واحد پول آن ين ژاپن (Y )معادل 100 سن برابر با 32/0 ريال است كه هر 45/248 ين برابر يك دلار است.ميزان توليد ناخالص ملي در سال 1979 حدود 427، 839 ميليارد دلار بوده (درآمد سرانه 245، 7 دلار ) كه 8/36% آن از صنايع ، 1 / 8% از كشاورزي، 23% از تجارت و 11% از خدمات بدست ميآيد.نرخ سالانه رشد توليد ناخالص ملي حدود 6/3% است. درآمد بودجه ملي در سال 1977 بالغ بر 16/47 ميليارد دلار و هزينه هاي آن معادل 75/94 ميليارد دلار بوده است.واردات ژاپن در سال 1978 حدود 80 ميليارد دلار بوده كه بيشتر شامل: ماشين آلات ، نفت، سنگ آهن، موادغذايي و خشكبار است كه اكثراٌ از كشورهاي امريكا (20%)،استراليا (7%) و كانادا (3/4%) وارد ميشود. ميزان صادرات اين كشور حدود 98 ميليارد دلار بوده كه بيشتر شامل, اتومبيل، آهن و پولاد، وسائل الكترونيكي، نساجي، وسائل پلاستيكي ، كارخانجات پتروشيمي، دارو و منسوجات است و اكثراٌ به كشورهاي امريكا (20%)، چين (4%) و استراليا (3%) صادر ميشود.
مهمترين صنايع كشور عبارتند از: فولادسازي، اتومبيل سازي، ساخت ماشين آلات، كشتي سازي، هواپيما سازي، شيميايي،الكترونيكي و الكتريكي.
برنج، غلات،سبزيجات، ميوه جات، سيب زميني و توتون نيز مهمترين محصولات كشاورزي كشور را تشكيل داده و سرانه زمين مزروعي براي هر نفر بالغ بر 4% هكتار ميباشد. توليد ساليانه گوشت گاو 900، 297 تن، گوشت خوك 000، 060، 1 تن و صيدماهي 000، 508، 10 تن (رتبه اول در جهان) ميباشد. توليد سالانه نيروي الكتريسيته نيز معادل 8/511 ميليارد كيلووات ساعت است.معادن مهم ژاپن عبارتند از: زغالسنگ، مس، طلا، نقر، مس، سرب،روي، كرومين، سولفور، نمك، بوكسيت، گوگرد، آهن، منگنز، و نفت. ذخيره زيرزميني نفت آن حدود 55 ميليون بشكه ميباشد. (1980).
ملاحظات علمي
كشورژاپن با داشتن يكي از عالي ترين استانداردهاي آموزشي، از نرخ باسوادي بالايي برخوردار ميباشد. در حدود 93 درصد كودكان وارد مقطع تكميلي متوسطه شده، و تقريباً تمامي آنان فارغ التحصيل ميشوند. ژاپن در سال 2000، با نرخ 40 درصد بالاترين نرخ تعداد ثبت نام را در جهان توسعه يافته دارا بوده و تعداد كثيري دانشگاه دولتي و خصوصي جهت خدمت به مردم داشته است.ژاپن به طرزي شگفت انگيز با تغيير ساختار جمعيت مواجه ميشود، با پايين آوردن نرخ زاد و ولد و افزايش انتظارات از زندگي، جمعيت افراد بزرگسال به ميزان چشمگيري رو به افزايش گذاشته است. يكي از عواقب اين مسئله اين است كه ديگر دانشجوي ژاپني كافي جهت پر كردن تمام دانشگاههاي ژاپن وجود ندارد، به اين معنا دانشگاهها بزودي مجبور ميشوند در خارج از كشور بدنبال دانشجو باشند و يا بايد استانداردهاي تكميل كننده بازار داخلي براي دانشجويان را ارتقاء بخشند. به طور كلي ميتوان گفت كه تحصيل در ژاپن، براي دانشجويان خارجي روز به روز آسانترميشود.آموزش ابتدايي ومقدماتي متوسطه تادهه1950به نرخ ثبت نام بيش از99%رسيده بودوتقريباَهمان نرخ راتازمان حاضرنگه داشته است.درحاليكه درسال1950تعداددانشآموزان راهي آموزش متوسطه تقريباَ6740300نفربود،اين رقم دردهه 90 به بيش از105ميليون نفربالغ گرديد.تعداد دانشآموزان راهي كالجهايادانشگاها تاسال 1995،تقريباَبه 600000بالغ ميگرديد،
درحاليكه اين تعداددرسال1950 فقط 770000نفربود.سهم فارغ التحصيلان مدارس متوسطه عازم موسسات آموزش عالي قبل از1990زير35%بوده است ،اماتاسال 1998به 42%افزايش يافته است.
امروزه ،95% دانشآموزان ژاپني در نوعي از برنامه پيش دبستاني شكل كودكستان و يا در مهد كودك روزانه ثبت نام ميكنند(پيك 1992، توبين و ووداويدسون1989) دانشآموزان پس 6 سال را در مدرسه ابتدايي(شوگاكو)، 3 سال در دوره مقدماتي متوسطه (چوگاكوه)، و3 سال را در دبيرستان (كوتاگاكو)سپري ميكنند.تقريباً 30% از دانشآموزان سطح دبيرستان در مدارس خصوصي ثبت نام ميكنند (اداره آمار 1993).همچنين مدارس ويژهاي در تمام سطوح براي دانشآموزان داراي معلوليتهاي جدي ونيز براي تعداد اندكي از نخبگان وجود دارد كه توسط ملت سرمايه گذاري شده و دبيرستانهاي 5 ساله هستند. با اين وجود، ثبت نام در مدارس ويژه و مدارس 5 ساله درصد اندكي از كل ثبت نام ها را شامل ميشود.
روند ثبت نامي كودكان در مدارس مختلف طي سال 1996
|
درصد پسران |
خصوصي |
دولتي |
سطح مدرسه |
|
8/50% |
1474661 |
377522 |
مراكز پيش دبستاني |
|
2/51% |
67609 |
8515262 |
مدارس ابتدايي |
|
2/51% |
231406 |
4449760 |
مدارس مقدماتي متوسطه |
|
3/50% |
1457607 |
3405120 |
مدارس تكميلي متوسطه |
|
3/62% |
885 |
86334 |
مدارس استثنايي |
|
3/82% |
484819 |
38819 |
آموزش عالي |
|
7/68% |
1820407 |
661398 |
دانشگاهها |
آموزش براي دانشآموزان از 6 تا 15 سال اجباري است (يعني براي دانشآموزان سطوح ابتدايي و راهنمايي).
اين آموزش رايگان است، اگر چه كه والدين بايد وسايل لازم همچون روپوش، كيتهاي رياضي، ومجموعه هاي خوشنويسي را تهيه نمايند مدارس ابتدايي معمولاً در مناطق نزديك به خانه كودك قرار دارند، و در طول سالهاي دبستان گروههاي كوچكي از كودكان (به راهنمايي دانشآموزان بزرگتر يكي از، والدين يا معلم ) را ميتوان ديد كه پياده روانه مدرسه هستند. در پايان سال سوم راهنمايي، دانشآموزان بايد دبيرستاني را كه خواهان ورود به آن هستند، انتخاب كنند و اغلب بايد در امتحانات ورودي آن شركت كنند درحاليكه تقريباً تمام كودكان تا سطح دبيرستان ادامه تحصيل ميدهند، اما ضمانتي براي قبولي آنها در دبيرستان وجود ندارد.
دانشآموزان چند امكان براي ورود به دبيرستان دارند. اول از همه،دبيرستان هايي دولتي، خصوصي، وتعدادي معدودي دبيرستانهاي با سرمايه گذاري ملي وجود ندارند.در بخش خصوصي ودولتي، دبيرستانهاي علمي يا غير علمي ميتوانند شامل حال دانشآموزان شوند. حدود 25% دانشآموزان بالاخره وارد بخش غيرعلمي ميشوند، اگر چه كه بيشتر آنها اصولاً اميد دارند كه به دبيرستانهاي علمي وارد شوند (منبوشوMombusho(1993)). آنهايي كه نميتوانند وارد دبيرستان ودولتي تمام وقت يا خصوصي شوند ممكن است در دوره هاي مكاتبهاي و آموزشگاههايي وجود ندارند كه آماده پذيرش دانشآموزاني هستند كه نتوانستهاند جاي ديگري در سيستم آموزشي پيدا كنند.
سيستم اساسي آموزش برپايه تركيبي از نظامهاي آموزشي انگلستان، فرانسه و آمريكا قالب ريزي شده و شايد مدل آموزش آمريكا بيشترين تأثير را داشته است. نظام آموزشي زاپن به طور كلي از مقاطع آموزشي مختلف به شرح ذيل متشكل ميگردد:
. مراكز پيش دبستاني
. مدارس ابتدايي (شوگاكو)
. مدارس مقدماتي متوسطه (چوگاكو)
. مدارس تكميلي متوسطه (كوكو ؛ كوتايگاكو)
. مراكز دانشگاهي
الگوي اصلي نـظام مدرسه در ژاپن سيستمي يكپارچه مي باشد . اين سيستم بعد از سال 1947، و با اصلاح سيستم دو گانه قبلي بنا نهاده شد. مدارس عالي فنّي در سال 1962 بعنوان مؤسسه اي اضافي بر مؤسسات سيستم يكپارچه و با هدف تربيت متخصّصان مهندسي درجة مياني ايجاد شدند، امّا تعداد اين مدارس هنوز به نسبت پايين است .
6 سال مدرسه ابتدايي و 3 سال مقطع مقدماتي متوسطه اجباري است. درصد حضور در مدرسه در هر دوسطح 99.8 درصد مي باشد.حدود 96.8 درصد از كساني كه دوره مقدماتي متوسطه را به اتمام رسانده اند، پس از گذراندن امتحان ورودي به مقطع تكميلي متوسطه راه مي يابند كه خود به سه نوع تقسيم مي شوند :
. مدارس آموزش عمومي
. مدارس حرفه اي كه دانش كاربردي و تكنيكهاي صنعت ، كشاورزي، بازرگاني و غيره را آموزش ميدهند.
. مدارس مكاتبه اي تركيبي
بسياري از مراكز تكميلي متوسطه هم دروس عمومي و هم دروس حرفه اي راارائه ميدهند .
دوره حضور در مراكز تكميلي متوسطه براي دانش آموزان تمام وقت 3 سال و براي دانش آموزان پاره وقت سه سال يا بيشتر مي باشد. دانش آموان پاره وقت 7/0درصد كلّ تعداد دانش آموزان مراكز تكميلي متوسطه را تشكيل ميدهند. بعلاوه ،دروس مكاتبه اي در سطح دبيرستان در دسترس مي باشند . تحت اين سيستم، يك دانش آموز كتابهاي داده شده را مطالعه مي كند و در فواصل معيّن مقالات تخصّصي اي در مورد موضوعات داده شده ارائه ميدهد، و براي دوره اي معيّن آموزش مي بيند و اگر در امتحانات قبول شود، به او ديپلم متوسطه اعطا مي شود .مدارس عالي عموماً براساس دوره هاي دوساله عمل مي كنند. كالجهايي وجود دارند كه دوره هاي سه ساله ارائه مي دهند، امّا تعدادشان كم است . يكي از ديژگيهاي اين كالجها اين است كه تعداد زيادي از آنها مختص زنان مي باشند.تعداد كلّ مدارس عالي در اول ماه مي 1997 ، 595 مدرسه بوده است.از كلّ ثبت نام ،2/90درصد را دختران تشكيل ميدهند . دوّمين ويژگي اين مدارس اين است كه تعداد قابل توجهي از آنها مؤسساتي خصوصي هستند . مدارس عالي خصوصي 7/84 درصد كلّ مدارس عالي را تشكيل ميدهند سوّمين ويژگي، روند اخير مستقر سازي مدارس عالي درشهرستانهاي كوچك، متوسط و مناطق روستايي مي باشد.كالجها يا دانشگا هها مطابق با دوره هاي چهار ساله عمل مي كنند. دانشجويان در طول اين چهار سال، دورة آموزش عمومي ( شامل سه بخش ادبيات و علوم انساني، علوم اجتماعي و علوم طبيعي)، زبان خارجي، دوره هاي بهداشت و بدنسازي، و دوره هاي تخصّصي را مي گذرانند . امّا دانشجويان پزشـكي بايد دوره هاي 4 سالة علـوم پزشـكي را بـگذرانند و دو سال هم بيشتر از دانشـجويان رشته هاي ديگر صرف تحصيل كنند. برخي از دانشگاه ها دوره هاي پنج سالة شبانه اي براي جواناني فراهم مي آورند كه در طول روزكار مي كنند. در سال 1997،2/5 درصد كلّ دانشجويان دانشگاه دوره هاي شبانه را مي گذراندند . علاوه بر آن، چند دانشگاه هم دوره هاي مكاتبه اي ارائه ميدهند. تفاوتهاي گسترده اي ميان يك مؤسسه آموزش عالي و مؤسسه ديگر براساس نوع مؤسسه سنّت و تاريخ و بسياري عوامل ديگر وجود دارد .تفاوتهاي عظيمي هم مي تواند در تسهيلات و كيفيّت آموزش مشاهده شود.به اين علّت، كالجها و دانشگاه ها براساس اعتبارشان درجه بندي مي شوند.در نتيجه ، نرخ تقاضاي ورود به مؤسسات بسيار معتبر بسيار بالاست.
دانشگاه هاي كارشناسي ارشد ، دوره اي دوساله براي مدرك فوق ليسانس و دورة سه ساله جهت مدرك دكتراي بعد از دوره كارشناسي ارشد ارائه ميدهند.دانشجويان فوق ليسانس مدرك فوق ليسانس يا دكترا را بعد از گذراندن امتحان دريافت ميدارند.با اين حال در مورد دانشجويان پزشكي، از آنجا كه بايد دورة 6 سالة كارشناسي را بگذرانند، فقط دورة دكتري در سطح فوق ليسانس ارائه ميشود.
نگاهي گذرا
در طول دورة طولاني مدت فئودالي پيش از دوران اصلاحات ميجي در سال 1868، تشكيلات آموزش مختلفي جهت ارائه خدمت به نيازهاي طبقات مختلف اجتماعي توسعه يافتند. لردهاي ايالتي، مدارس ويژهاي براي كودكان طبقه رزمنده، و مدارسي براي اعضاي ثروتمندتر طبقه كشاورز و بازرگان راه اندازي كردند كه توسط جامعه روستايي اداره ميشدند. نوع ديگري از مدارس خصوصي تراكويا بود كه خواندن و نوشتن و رياضيات را به كودكان مردم عامي آموزش ميدادند و اغلب در مناطق شهري قرار داشتند.يك سيستم مدرن و ملي آموزشي در سال 1872 در ژاپن مطرح شد. در اين زمان بود كه دولت مدارس ابتدايي و راهنمايي را در سراسر كشور راه اندازي كرد. در سال 1886، هر كودكي بايد 3 يا 4 سال در مدرسه ابتدايي حضور مييافت. در سال 1990 آموزش اجباري رايگان شد، و در سال 1908، دورة آن تا 6 سال توسعه يافت. بعد از جنگ جهاني دوم ،اين دوره مجدداً توسعه يافت و به 9 سال فعلي رسيد ،كه دوران ابتدايي و راهنمايي را شامل ميشد. ساختار اصلي و اصول نظام آموزش فعلي در 2 قانون مصوبه 1947 طرح ريزي شدند كه قانون اساسي آموزش و قانون آموزش مدرسهاي ميباشند. يك اصل پايهاي كه در قانون اساسي تشريح شده، تساوي فرصت آموزش براي همه ميباشد. اين قانون تبعيض بر اساس نژاد، طبقه، جنسيت، موقعيت اجتماعي، شرايط اقتصادي يا سوابق خانوادگي را ممنوع ميكند.هدف اصلي نظام آموزش، خلق شهرونداني متكي به خود از ملتي دموكرات و صلح طلب ميباشد كه به حقوق بشر احترام بگذارند و به حقيقت و صلح عشق بورزند. اين قانون بر اهميت آگاهي سياسي و بردباري ندهي در رشد شهرونداني سالم تأكيد ميورزد، اما بالاخص هر گونه رابطهاي را ميان احزاب سياسي يا مذهبي و آموزش ممنوع ميكند. مطالعات اجتماعي شامل عنصر مركزي برنامة آموزش مدارس دولتي منطبق با قانون اساسي آموزش ميباشد، كه از دولت و مسئولان محلي نيز درخواست ميكند مؤسساتي چون كتابخانه، موزه و تالار شهرداري را تأسيس كنند.در حال حاضرنظام آموزشي زاپن به 5 مرحله به شرح ذيل تقسيم ميشود :
. مقطع پيش دبستاني (يك تا سه سال)
. مقطع ابتدايي (شش سال)
. مقطع مقدماتي متوسطه (سه سال)
. مقطع تكميلي متوسطه (سه سال)
. مقطع مقدماتي آموزش عالي (معمولاً 4 سال)
مدارس عالي نيز وجود دارند كه دورة تحصيلي 2 يا 3 ساله ارائه ميدهند. بعلاوه بسياري از دانشگاههاي دوره هاي فوق ليسانس، تحصيلات پيشرفته را فراهم ميآورند.آموزش براي كودكان 6 تا 15 سال اجباري و رايگان است. با اين حال، اكثريت عظيمي از فارغ التحصيلان، مدارس راهنمايي مصمم به ادامة تحصيل هستند، و در واقع در حال حاضر، دبيرستان بخش مهمي از آموزش ميباشد. در سال 1995، 97% از كل دانشآموزان وارد دبيرستان شدند، كه اين ميزان مشابه ميزان وروديهاي به دبيرستان ايالات متحده ميباشد،و 45 درصد از دانشآموزان دبيرستان تا سطح دانشگاه ادامه تحصيل دادند. اين درصد پايين تر از درصد دانشآموزان آمريكايي ميباشد، در آمريكا تقريباً نيمي از دانشآموزان وارد دانشگاه ميشوند، اما درصد مربوط به ژاپن بالاتر از درصد مربوطه به كشورهاي اروپاي غربي ميباشد.علاوه بر مدارس عالي و دانشگاهها، تعدادي از دانشآموزان وارد مدارس حرفهاي ميشوند. به علاوه، در سال 1985، دانشگاه هوايي افتتاح شد تا فرصتي براي ادامة تحصيل بزرگسالان از طريق گرفتن فرستندهاي كه خطابه ها را در راديو و تلوزيون پخش ميكند، فراهم آورد.علاوه بر تسهيلات آموزشي در دسترس عامه، در تمام مراحل اين نظام، مدارس خصوصي هم وجود دارند. اين مدارس نقش مهم و ويژهاي در آموزش پيش دبستاني و دانشگاه ايفا ميكنند، كه هر دو فراتر از محدودة نظام اجباري ميباشند. از ماه ميسال 1994، 80 درصد كودكان كودكستاني و 73 درصد دانشآموزان دانشگاهي در مؤسسات خصوصي ثبت نام كردند و 30 درصد دانشآموزان دبيرستاني در مدارس خصوصي حضور يافتند.تعداد دانشآموزان ژاپني كه در خارج از كشور تحصيل ميكنند، رو به افزايش است. در سال 1994،000/.151 دانشآموز دركشورهاي خارجي درس ميخواندند.در سال 1994، 54000 دانشآموز خارجي در ژاپن بودند كه حدود نود درصد آنها از آسيا بودند.
آموزش پيش دانشگاهي
آموزش پايه
سن آغاز دوره : 6 سال
سن اتمام دوره : 15سال
آموزش ابتدايي
مدت زمان دوره: 6سال
بين سنين6 تا 12سال
گواهينامه اعطايي: گواهينامة پايان دورة ابتدايي
آموزش مقدماتي متوسطه
نوع مدارس ارائه كننده: مدارس راهنمايي
مدت زمان دوره: 3سال
بين سنين 12 تا 15 سال
گواهينامه اعطايي: Chugakko Sotsugyo Shameisho( گواهينامة پايان دورة سيكل )
آموزش تكميلي متوسطه
نوع مدارس ارائه كننده: مدارس متوسطه مكاتبه اي
مدت زمان دوره: 4سال
بين سنين 15 تا 19سال
نوع مدارس ارائه كننده: مدارس متوسطه پاره وقت
مدت زمان دوره: 4 سال
بين سنين 15 تا 19سال
گواهينامه اعطايي: Kotogakko Sotsugyo Shomeish( گواهينامة ديپلم متوسطه)
نوع مدارس ارائه كننده: دبيرستانها
مدت زمان دوره: 3 سال
بين سنين 15 تا18سال
گواهينامه اعطايي: Sotsugyo Shomeisho Kotogakko (مدرك پايان دبيرستان)
چالشهاي اساسي
سيستم آموزش ژاپن رو به تغيير است ، امّا با اين وجود و عليرغم اينكه مردم هم به اين عامل اذعان دارند،گرايش براينست كه بجاي تمركز بر برخي از تأثيرات اين تغييرات ، بر جنبه هاي ساختار اين سيستم آموزشي تأكيد شود ( بعنوان مثال سيستم 3-3-6 و تغييرات در سرمايه گذاري در آموزش عالي )
البتّه بخشي از دلايل اين موضوع بر اين است كه بعلّت ادامه دار بودن اين اصطلاحات ، هميشه امكان درك اينكه چه تغييراتي روي داده است ، و اينكه اين تغييرات كوتاه مدت هستند يا دراز مدت وجود ندارد .روند اصلاحات جاري ريشةعميقي در اصلاحات دهة 80 دارد.
نقطة آغازي مفيد و مطمئناً عامه پسندايست كه آنرا با ايدئولوژيهاي كنفوسيس مربوط مي سازيم .اين كاريست كه اغلب سياست مردان ژاپن ، بويژه سياستمردان محافظه كاري چون ناكازون انجام مي دهند .خطر چنين روش اينست كه تأثير نوعي از مذهب يا ويژگي اخلاقي موجود را ارائه دهد، در حاليكه بسياري از مردم ژاپن ايدئولوژيهاي از اين قبيل را بعنوان معيار به ارث ببرند. ژاپن در قرن نوزدهم ، پروسة امتحانات خود را براساس مدل Prussionارائه داد.
درسيستم جديد اصول شايسته سالاري ، جايگزين تولّد در خانواده اشرافي و يا حقوق سرپرستي بعنوان استحقاق بروكراسي و در نتيجه موقعيت اجتماعي گرديد.قابل توجه ترين و كاربردي ترين مثال تعداد عظيم سياستمداران و بروكراتهاي پيشرو با سوابق تحصيلي در دانشگاه توكيو مي باشد ، با وجود اين فارغ التحصيلان كه در رأس سلسله مراتب آموزش ژاپن قرار دارند ، شايد بتوان اين نتيجه را گرفت كه اين سيستم شاينده سالار است.چنين سيستمي دانشجويان را بيشتر قادر به دنبال كردن علائق خود و ايجاد تغييرات در نظام امتحانات و نيز درجامعه يعني جايي كه روابط قديم مدرسه ديگر براي ارزيابي استعداد بالقوه كاركنان حياتي نيست ، رهنموم مي سازد.يكي از اهداف اصلي نظام آموزشي ژاپن كه در سراسر دوران پس از جنگ ثابت مانده است و منبوكاگاكوشو مكرّراً برآن تأكيد كرده است ، ايجاد سيستمي تساوي طلب بوده است كه بلافاصله پس ازروند اصلاحات ناكازون آغاز شده است.عدم تبعيض به واسطه امكان دسترسي همگاني به كليه سطوح آموزشي در سراسر چهل وهفت Prefecture ژاپن، حضور گسترده كودكان ژاپني در مدارس ابتدايي و مقدماتي متوسطه، استفاده از استانداردتحصيلي و استفاده از كتابهاي تأكيد شده قابل تاييد است.اينكه نظام تساوي طلب است ، شايد نشان دهد كه ممكن است شاينده سالار نباشد. با اين حال اين سيستم به آن حدّي كه اغلب به آن باور رهبري مي شويم، تساوي طلب نيست ، و كلمة كليدي در نتيجه گيري آمانو، فرصت مي باشد چون با وجودي كه هر دانش آموزي قادر است به امكانات آموزشي تقريباً يكساني در كليه مناطق كشوردسترسي داشته باشد، امّا هنوز دركيفيت آموزش تفاوتهايي مشهود ميباشد.
مسئلة ديگر اينكه آيا سيستم ورودي عادلانه است يا نه ( يعني دانش آموز براساس توصيه پذيرفته مي شود ، يا با گذراندن امتحان ورودي )
بدون بررسي اين شرايط شخص نميتوان در مورد شاينده سالار بودن يك سيستم تصميم گيري نمود.با وجود اينكه شايد دانش آموزان مدارس آموزشي يكسان مي بينند ( و با وجود اينكه امكان دارد تجربيات آنها به علّت تفاوتهايي دركاركرد و منابع آموزش مختلف متفاوت باشد) ، امّا از اهميّت بخش ديگر سيستم ، يعني جوكو (مدارس خصوصي آمادگي امتحانات) نميتوان غافل شد جوكوشايد بد نام ترين سيستم آموزش ژاپن باشند.آنها معمولاً بعنوان مدارسي صرفاً درگير در آماده سازي دانش آموزان جهت امتحانات توصيف ميشوند ، امّا در واقع انواع مختلف بسياري ازجوكوها وجود ندارند ، به علاوه تعداد محدود جوكوي موجود نيزهر يك نقشهاي متفاوتي ايفا مي كنند. علّت بد نام شدن اين مدارس دراين است كه همچون سلاحهاي تاكتيكي در نژاد سلاحهاي گسترش دهنده آموزش مي باشند.به اين علّت است كه دانش آموزان جهت كسب امتياز نسبت به دانش آموزان ديگر دراين مدارس حضور مي يابند. اهميّت اين مدارس چنان تعيين كننده است كه برخيها شروع كرده اندبه پرسيدن اين سوال كه آيا امكان دارد جوكوها علّت عملكرد بالاي دانش آموزان در مسابقات بين المللي باشند.علاوه براين ، با وجوديكه برخي از جوكوها تكنيكهاي آموزش ابتداي را توسعه داده اند ، رينكيوشين (شوراي ويژه نخست وزير ناكازون) حتّي ميخواست جوكوبخش شناخته شدة سيستم آموزش شده و جايگزين مدارس عادي گردد. اگر جوكوها به اين درجه از اهميّت برسند ،شخص به هنگام قضاوت در مورد كيفيت و نقش سيستم آموزش ژاپن ، نقطة كليدي اي كه بايد به خاطر سپرد، اينست كه دسترسي به جوكو چيزي نيست كه بتوان براي همه تضمين كرد.بعكس مدارس درجه يك ، كه ورود به آنها دست كم تا حدّي ، براساس نتايج امتحان يا عملكرد در مرحلة پايين تر سيستم آموزش صورت مي گيرد.ورود به جوكو را اساساً پول تعيين مي كند. با وجوديكه هزينه هاي حضور در جوكو مهّم شمرده نمي شود، امّا واقعيت اينست كه به جاي عملكرد آموزشي ، پول بخشي از مكانيزم انتخاب شده است . به صورت منطقي ، جوكو بعكس آموزش شاينده سالار اداره مي شود .
همة كودكان ژاپني در جوكو حضور نمي يابند اگر چه شايد تصوّر به گونه اي ديگر باشد.
با توجه به مراحل آموزشي ، تفاوتهايي ميان آنها وجود دارد كه شايد مهّم تر از همه اين باشد كه اغلب تفاوتهاي منطقه اي قابل توجهي وجود دارد.
در اين نقطه است كه به نظر مي رسد اين نظام شاينده سالار ميشود – از اين نظر كه بهترين دانش آموزان به بهترين مدارس مي روند ، و دانش آموزان ضعيفتر به مدارس معمولي تر مي روند يا مجبورند به طور كامل از سيستم بيرون بروند . دسته بندي دانش آموزان در اين سطح اين باور را القا مي كند كه دغدغة خاطر سيستم رسمي آموزشي در مورد تساوي در مفهوم گزينش دانش آموزان براساس تفاوتهاي آنان در استعدادهاي ذاتي يا موفقيتهاي آنان در جوكو مي باشد .نظريه قبلي نياز به توجه بيشتري دارد . اين عقيده كه دانش آموزان ممكن است در قابليتهاي ذاتي تفاوت داشته باشند از نظر سنّتي عقيده اي عامه پسند نبوده است . گرچه ممكن است توافقاتي وجود داشته باشد كه تفاوتهايي در استعدادهاي ذاتي وجود دارد ، امّا سيستم در درون خود و شيوه هايي كه دانش آموزان به آن نحوه آموزش داده مي شوند طوري برنامه ريزي شده كه اين مسئله را درنظر بگيرد. اين شايد عامل ديگري باشد ، چون جوكو تلاش مي كند تا اذهان تيز هوش را به فعاليت بيشتري وادارد. در واقع ، در ژاپن ، ظاهراً تصوّر براين است كه تمام كودكان استعداد بالقوه مساوي دارند و تفاوت در موفقيتها از تفاوت در« تلاش ، پشتكار، و خود نظمي ناشي ميشود ، نه از توانائيهاي فردي »
اين نظريه ظاهراً اينگونه است كه با وجودي كه هدف سيستم آموزش تساوي طلبي است امّا بعلت تفاوتهاي موجود در تلاش ، پشتكار و خود نظمي اختلافاتي وجود دارد واين مطمئناً بيش از هر چيز ديگر بيانگر شاينده سالار است .از آنجا كه اصلاحات آموزشي آغاز شده توسط ناكازون در اواسط دهة 80 آغاز شد ، حركت روز افزوني به سمت ارائة آموزش به نخبگان و دور شدن از آموزش تساوي طلب سنّتي وجود داشته است . رينگيوشين هرگز به وضوح خواستار آموزش نخبگان نبوده است ، امّا با اين وجود پيش بيني هايي كه به فرد توجه بيشتري نشان مي دهند ، ظاهراً حركتهايي در اين جهت بوده اند .نتيجه اينكه شاينده سالار بودن سيستم آموزشي ژاپن مورد شك و ترديد قرار مي گيرد ظاهراً ازبسياري جهات اينگونه نيس. امّا براي اكثريت دانش آموزان ژاپني و خانواده ها شايد شاينده سالارتر از آن باشد كه اغلب تصور ميشودانسان فقط مي تواند اميدوار باشد كه با ادامة تغييرات داده شده در سيستم و تغيير خواسته هاي جامعة ژاپن در آينده وضع بهتري ميان سيستم آموزش وجامعه برقرارشود ، به طوريكه افراطيها و آنهايي كه درحاشيه هستند ديگر آسيب نبينند .
آموزش پيش دبستاني
ساختار آموزشي
مقطع آموزش پيش دبستاني درژاپن حداكثرمدت زمان سه سال رده هاي سني 3-6 سال به طول مي انجامد.اين مقطع آموزشي غيراجباري وغيررسمي بوده وبا دريافت شهريه ازوالدين كودكان ارائه مي گردد.هدف اصلي مراكزآموزش پيش دبستاني،پرورش ذهني وجسمي كودكان در يك محيط مناسب آموزشي است.برنامه هاي آموزشي اين مقطع نيزبر39هفته آموزشي در سال و4 ساعت كلاسي روزانه تجاوز نمي كند.
|
تعداد معلمان زن |
تعداد كل معلمان |
تعداد دختران ثبت نامي |
تعداد كل ثبت نامي |
تعدادمدارس |
سال |
|
97419 |
109753 |
987014 |
2007964 |
15076 |
1990 |
|
98148 |
110351 |
972458 |
1977611 |
15041 |
1991 |
|
- |
- |
958956 |
1948868 |
15006 |
1992 |
|
100061 |
113081 |
939051 |
1909136 |
14958 |
1993 |
|
99770 |
112416 |
912089 |
1852183 |
14901 |
1994 |
|
96757 |
102992 |
890594 |
1808432 |
14856 |
1995 |
|
97283 |
103518 |
885940 |
1798050 |
14790 |
1996 |
مهدهاي كودك روزانه و كودكستانها
هدف مهد كودكهاي روزانه و كودكستانها فراهم ساختن اساس آگاهي در مورد جهان اطراف براي كودكان پيش دبستاني و تقويت خلاقيتهاي ذهني آنان از طريق بازي، ترسيم تصاوير، انجام كارهاي دستي، و امثال آن ميباشد. نوزادان و كودكان بر اساس سن به گروههاي كوچك تقسيم شده و توسط معلمان و مربيان تحت مراقبت قرارميگيرند.
درهرمهد كودك روزانه يا كودكستان ميتوان تصاوير يا كارهاي دستي ساخت كودكان را مشاهده كرد كه به ديوارها آويخته شده و يا از سقفها آويزانند. كودكان با قطعات چوبي چيزهايي ميسازند، يا روي تاب و سرسره مشغول فعاليت فيزيكي هستند و يا درفعاليتهاي احساسي چون آواز خواني، رقص و امثال آن مشغول هستند.مهد كودك هاي روزانه يكي از زمينه هاي رفاهي كودكان است كه در دوران پس از جنگ رشد خيرهكنندهاي داشته است. كل مهد كودكهاي دولتي و غير دولتي در سال1997حدود096/14بود، و كودكان تحت مراقبت آنها بالغ بر 457/789/1 نفر بوده اند.علاوه بر اين موسسات، مهد كودكهاي زيادي وجود دارند كه به اين علت كه تعداد كاركنان يا صلاحيت آنان و مواردي نظير آن به حداقل استاندارد ذكر شده در قانون نرسيده است، به آنها مجوز داده نشده است. امروز والدين زيادي در سراسر كشور تمايل دارند كودكان خود را به مهد كودك بفرستند.تقاضاي زياد جهت تاسيس مهد كودكهاي روزانه و طولاني ساختن ساعتهاي مهد كودك نه تنها به عوامل اقتصادي چون ميزان گستردهاي از مشاغل باز براي زنان، و نياز به كار مادران جهت تكميل درآمد خانواده ها مربوط ميشود، بلكه به تمايل زنان جهت مشاركت گسترده تر در فعاليتهاي اجتماعي و درك جمعي از مشاركت اجتماعي ايجاد شده به واسطه پرستاري گروهي و آموزش نوزادان و كودكان پيش دبستاني نيز ارتباط دارد.مقررات مهد كودكهاي روزانه وكودكستانها متفاوت هستند. با اين حال، گروهي مي خواهند هر دو را يكي سازند و آموزش كودكان پيش دبستاني را تحت كنترل سازمانهاي دولتي ارائه دهند.نيل اين تمايل، اصلاحاتي عظيمي را مي طلبد كه وزارت آموزش زاپن درصدد دستيابي به آن است.
چالشهاي پيش رو
درحال حاضر ، مراكز پيش دبستاني شامل كودكستانها و مهدكودكهاي روزانه مي باشند. كودكسنانها تحت سرپرستي وزارت آموزش و مهدكودكها تحت نظر وزارت بـهداشت و بـهزيستي مي باشند. با فرض اين قضيه كه بايد تسهيلاتي به منظور تأمين رشد و آموزش كافي براي هر نوزادي فراهم شود ، پيشنهادي در مورد ادغام اين دو نوع مؤسسه داده شد ، و دولت مركزي اقداماتي چند به منظور هماهنگي اين دو وزارتخانه ارائه داده است ، كه بر ارائه برنامه هاي آموزشي و مربيّان مشترك و تغيير ساعتهاي مراقبتي بوده است .
با اين وجود، زماني كه تفاوت در عملكردها و نقشهاي اين دو مؤسسه مدّ نظر قرار گرفت ، روشن شد كه ادغام اين دو، كار زياد آساني نيست . اميد آن ميرود كه آژانسهاي دولتي زمينه را براي اجرا فراهم آورند و اين بتواند هماهنگ با شرايط محلّي به اجرا در آيد. در سال 1991، وزارت آموزش دوره هاي آموزش ضمن خدمت پيش دبستاني را به منظور ارتـقاء روشهاي تـدريس و دوره هاي كودكستاني ارائه داد و در حال ارتقاء آموزش حين خدمت براي معلّمانيست كه به تازگي واجد شرايط شده اند. وزارت آموزش ، هم چنين ، رهنمودهاي برنامه ريزي شده اي به منظور ارائه آموزش كودكستاني به كليه كودكان پيش دبستاني، يعني كودكان سه ساله ، آغاز كرده است،و در نظر دارد آموزش كودكستاني را بيشتر و بيشتر بهبود بخشد.نگراني در مورد آموزش پيش دبستاني رو به افزايش است ، و تعداد مؤسساتي كه با اين آموزش مواجه هستند ، اندك باقي مي ماند . شكاف بسيار گسترده اي در شهرية دريافتي مؤسسات خصوصي و مؤسسات دولتي وجود دارد ، و بار بر دوش والدين سال به سال افزايش مي يابد . ساعات مراقبت نيز هماهنگ با ساعت كار مادران نيست . جلسات بررسي اين نكات توسط والدين برگزار مي شود.
نرخ ثبت نام ناخالص
درحال حاظر49كودكستان ملي 60530كودكستان دولتي (دولت محلي )و80524كودكستان خصوصي وجوددارندكه درسراسرژاپن قرارگرفته اند.تقريباَ108ميليون كودك 3سال يابزرگتردراين كودكستانهاثبت نام ميكنند.جداازكودكستانها،مهدكودكهاي دولتي ،خصوصي ،نوع مشهورديگري ازآموزش پيش دبستاني وجوددارندكه درسراسرژاپن يافت ميشوند.
اين روزها،220439مهدكودك (از1998)وجوددارندكه ازكودكان 0تا5ساله نگهداري ميكنند.ازآنجاكه تعدادمادران كارمندسال به سال افزايش مييابد،
نقش مهدكودكها درجامعه ژاپن مهمترومهمترمي شوند.درسال1997،كل تعدادكودكان پيش دبستاني(0تا6سال)707690000بودكه 2102%آنهادرمهدكودكهاثبت نام كرده بودند و23% در كودكستانها.
از خانوادههايي كه درآن فقط پدران شغل تمام وقت دارند،905%كودكان در مهدهاي كودك روزانه حاضر مي شوند،درحالي كه 2406%كودكان به كودكستان ميروند.
ازسوي ديگر، ازخانوادههايي كه مادروپدرهردوشغل تمام وقت دارند،48%كودكانشان رابه مهدكودكهاي روزانه ميفرستند درحاليكه 1603%كودكانشان رابه كودكستان ميفرستند.
اين ارقام نشان ميدهدكه مهدكودكهاي روزانه ازتعدادبيشتري ازكودكان مراقبت ميكنندتاكودكستانهاوهنوزدرميان خانواده هاي بادرآمدمضاعف متقاضي بيشتري دارند.
آموزش پايه
ساختار آموزشي
تعداد دانش آموزان مدارس ابتدايي ومقدماتي متوسطه طي سال1998، به ترتيب 500/663/7 و 600/380/4 نفر بوده است. كودكان پس از ورود شش سالگي در ماه آوريل وارد دبستان مي شوند.سال تحصيلي در ژاپن از ماه آوريل آغاز ميشود، و اين شايد ناشي از اين عامل باشد كه اول آوريل نشان آغاز سال مالي است. بيشتر مدارس ابتدايي و مقدماتي متوسطه سيستم سه ترمي را بكار ميبرند. نخستين ترم از اول آوريل تا نيمه جولاي، دومي از سپتامبر تا آخر دسامبر، و سومي از ژانويه تا آخر مارس ميباشد. بين اين سه ترم، تعطيلات تابستانه، زمستانه و بهاره وجود دارند. بيشتر كالجها و دانشگاهها سيستم دو ترمي را بكار ميبرند كه شامل ترم آوريل تا سپتامبر تا مارس مي باشد.دانش آموزان مراكز آموزشي فوق همچنين در فعاليتهاي باشگاهي، كميتههاي كلاسي، و جلسات كلاسي شركت ميكنند. وقت ناهار كودكان مسئول به آشپزخانه ميروند و غذاي مدرسه را به كلاسها ميبرند و ميان اعضاء كلاس پخش ميكنند. بيشتر مدارس ابتدايي و مقدماتي متوسطه غذاي تمام بچه هاي مدرسه را عرضه مي كنند. بعد از كلاسهاي روز، بچه ها كلاسها را تميز ميكنند، و در فعاليتهاي باشگاهي شركت ميكنند، در كتابخانه مدرسه و يا در كلاسهاي درس خود مطالعه ميكنند، و پس از آن به خانه ميروند. معمولا فعاليتهاي باشگاهي پر طرفدار هستند و بچهها فعاليتهايي را داوطلبانه و تحت راهنمايي و سر پرستي معلمان انجام ميدهند.فعاليتهاي باشگاهي، در مدارس مقدماتي متوسطه بعنوان فعاليتهاي آموزشي ويژه طبقه بندي مي شوند، ميتوانند توسط دانش آموزان بعنوان فعاليتهاي گروهي داوطلبانه تعريف شوند كه تحت نظارت معلمان انجام ميشوند. محتواي اين فعاليتها بسيار متفاوت و گوناگون مي باشد.
كادرآموزشي
به منظور ارائه آن نوع آموزش كه در بالا طرحي كلي از آنها داده شد، معلمان بايد در زمينه هاي مختلف دانش آموزان را راهنمايي كنند. در سطح ابتدايي، موسيقي، كلاسهاي خانه سازي و امثال آن در كلاسهاي بالاتر توسط معلمان متخصص آموزش داده ميشوند، در حالي كه بيشتر دروس ديگر توسط معلمان تعيين شده براي كلاسي خاص آموزش داده ميشوند. با اين وجود در سطح مقدماتي متوسطه، معلمان در كلاس خاصي معين نميشوند، بلكه در اموزش دروس معيني تخصص پيدا مي كنند. ساختار سازماني مدارس معمولا از مدرسه ابتدايي تا مقدماتي متوسطه يكسان است.فعاليتهاي سازمان آموزشي بينهايت پيچيده است، و علاوه بر كار تدريس و انجام كارهاي ديگر، معلمان بايد به خواستهاي والدين هم بپردازند.وزارت آموزش و هيئت مديره هاي محلي آموزش براي معلمان امكان مشاوره را فراهم ميآورند و به سازماندهي نشستهاي آموزشي كمك ميكنند.
شرايط آموزشي دانش آموزان ازشهرتا روستا و ازيك منطقه به منطقه ديگرمتفاوت است.مناطق داراي ارتباطات ضعيف وخلاقيت پايين بطور كامل از ميان نرفتهاند. تفاوت شرايط در گزارش علمي نشان داده ميشود، و از ميان بردن چنين تفاوتهايي بسيار دشوار است. عليرغم تمامي اين دشواريها، آرزوي والدين تمام مناطق ژاپن براي راهيابي كودكانشان به آموزش عالي بسيار شديد است. اين اشتياق،اغلب توسط رسانه هاي گروهي تحريك ميشود وازطريق PTA(انجمن اولياء و مربيان) منتقل ميشود و تاثير چشمگيري بر آموزش دارد و شايد بتوان آنرا علت جزئي تاكيد بيش ازحد برتستها و"امتحان ورودي جهنمي" متداول امروزي ديد.
نسبت دانش آموزان به معلمين
تعدادمعلمان تادهه 80بتدريج افزايش يافته است .بااين حال دردهه 90،اين تعدادجزدرسطح پيش دبستاني در ساير سطوح آموزشي كاهش يافته است .تادهه 80تعداددانشآموزان نيزافزايش نشان ميدهد.بااين حال ،ازاوايل دهه 80درسطح مدارس ابتدايي ، ازاواخردهه 80،درسطح مقدماتي متوسطه ،وازاوايل دهه 80درسطح تكميلي متوسطه افت درتعداد دانش آموزان مشهود است.
نسبت دانش آموزان به معلمين دردوره هاي مقدماتي متوسطه وابتدايي ،دريك سال معين ،بتدريج دردوره ابتدايي از36درسال 1950به زير20دردهه 90ودردوره مقدماتي متوسطه از30نفردرسال 1955به 17نفردر1997كاهش يافته است .يكي ازدلايلي كه اين افت اين است كه تعدادكودكان ابتدايي به سرعت روبه افزايش بوده است .اين گرايش انتظارمي رودتاقرن بيست ويكم ادامه يابد .
آموزش ابتدايي
ساختار آموزشي
مقطع آموزش ابتدايي درژاپن حداكثرمدت زمان6 سال رده هاي سني 12-6 سال به طول مي انجامد.اين مقطع آموزشي اجباري ورسمي بوده وبا دريافت شهريه ازوالدين كودكان ارائه مي گردد. مدت زمان كلاس درس 45 دقيقه است .هدف اصلي مراكزآموزش ابتدايي، ارائه آموزش عمومي مناسب يا مراحل رشد جسمي وذهني كودكان است. برنامه هاي آموزش ابتدايي تا قبل از سال 1992 بر اساس 6 روز در هفته بود اما از آن سال به بعد به تدريج به 5 روز در هفته كاهش يافته است. ارتقا به كلاسهاي بالاتر در دورة ابتدايي به صورت اتوماتيك است. نسبت دانش آموزان به معلمين در دورة ابتدايي 4/19 بوده و به پايه هاي تحصيلي تفكيك نمي گردد. تعداد دانش آموزان در هر كلاس 4/28 نفر است. طبق آمار سال1999،100درصد جمعيت سني12-6سال اين مقطع را طي مي نمايند.
|
تعداد معلمان زن |
تعداد كل معلمان |
تعداد دختران ثبت نامي |
تعداد كل ثبت نامي |
تعدادمدارس |
سال |
|
264512 |
452849 |
4575098 |
9373295 |
24827 |
1990 |
|
268663 |
453379 |
4471355 |
9157429 |
24798 |
1991 |
|
- |
- |
4369221 |
8947226 |
24730 |
1992 |
|
278060 |
461729 |
4293958 |
8798082 |
24676 |
1993 |
|
276887 |
464431 |
4202583 |
86112106 |
24635 |
1994 |
|
263629 |
430958 |
4087655 |
8370246 |
24548 |
1995 |
|
262237 |
425714 |
3957411 |
8105629 |
24482 |
1996 |
برنامه هاي آموزشي(شوتوكيوايكو)
برنامه هاي آموزش ابتدايي به دروس عادي (عمومي)،آموزش اخلاق، و فعاليتهاي ويژه تقسيم ميشود .از جمله ديگر برنامه ها ميتوان از زبان ژاپني، تعليمات اجتماعي، رياضيات، علوم، آموزش زندگي ومحيط زيست،موسيقي، هنر و كاردستي، خانه سازي، و بدنسازي نام برد. برنامه آموزش مدارس ابتدايي زمان كافي براي موسيقي ،هنر و تفريحات جسماني فراهم ميآورد. فعاليتهايي ويژه نقش مهمي در برنامه كلي آموزش بازي ميكند و شامل فعاليتهايي چون كلوبها،فسيتوالها(جشنواره هاي)در سطح مدرسه، يارقابتها،مشاركتهاي دانشآموزي، وديگر فعاليتهاي اجرايي توسط دانشآموزان ميباشد.
معلمان ميزان قابل توجهي از وقت خود را صرف سازماندهي و حضور در فعاليتهايي چون سفرهاي كلاس، نسيتوالهاي سالانه ورزشي وفرهنگي، و مراسم ورودي و فارغ التحصيل مينمايند.(لوئيس،1995).سال رسمي تحصيلي براي دانشآموزان ابتدايي 35 هفته به طول ميانجامد هر كلاس 45 دقيقه طول ميكشد و بعداز بيشتر موضوعات درسي 10 دقيقه زنگ تفريح وجود دارد. تعداد زنگهاي كلاس درس در هر سال با بالارفتن سطح كلاس افزايش مييابد. بعنوان مثال، تعداد زنگهاي كلاس اوليها تا كلاس سومي ها طبق برنامه زمان بندي بترتيب 850 ‚910‚ 980 ميباشد، درحاليكه براي كلاسهاي بالاتر از كلاس سوم اين برنامه 1015ميباشد.روزعادي مدرسه از حدود ساعت 8:30 صبح آغاز ميشود و كلاسهاحدود 3:50 بعداز ظهر پايان مييابند.نشستهاي خودماني در شروع و خاتمه هر روز برگزارميشوند و بيش از 2 ساعت در هر روزصرف زنگ تفريح،غذا و نظافت كلاسهاي درس و راهروها ميشود.طبق سنت، دانشآموزان روزهاي شنبه را نيمه وقت به مدرسه رفتهاند (تا ساعت 12:30)، اما از آغاز بهار 1995 كودكان ژاپني دردومين وچهارمين شنبه هر ماه مدرسه نداشته اند.
برنامه هاي آموزشي
ساعات درسي استاندارد در مدارس ابتدايي ژاپن
|
موضوعات |
پايه هاي تحصيلي |
|
|
1 |
2 |
3 |
4 |
5 |
6 |
|
زبان ژاپني |
306 |
315 |
280 |
280 |
210 |
210 |
|
فعاليتهاي زندگي |
102 |
105 |
105 |
105 |
105 |
105 |
|
رياضي |
136 |
175 |
175 |
175 |
175 |
175 |
|
علوم |
- |
- |
105 |
105 |
105 |
105 |
|
موزيك و كاردستي و خانه سازي |
136 |
140 |
140 |
140 |
210 |
210 |
|
تربيت بدني |
102 |
105 |
105 |
105 |
105 |
105 |
|
آموزش اخلاق |
34 |
35 |
35 |
35 |
35 |
35 |
|
فعاليتهاي ويژه |
34 |
35 |
35 |
70 |
70 |
70 |
|
جمع |
850 |
910 |
980 |
1015 |
1015 |
1015 |
منبع : مركز، سوگو، 1991
برنامه هاي درسي بنا به پايه تحصيلي
تعداد ساعات درسي اختصاص يافته به دروس دورة ابتدايي
|
پايه ششم |
پايه پنجم |
پايه چهارم |
پايه سوم |
پايه دوم |
پايه اول |
مواد درسي |
|
210 |
210 |
280 |
280 |
315 |
306 |
زبان ژاپني |
|
105 |
105 |
105 |
105 |
- |
- |
علوم اجتماعي |
|
175 |
175 |
175 |
175 |
175 |
136 |
حساب |
|
105 |
105 |
105 |
105 |
- |
- |
علوم |
|
- |
- |
- |
- |
105 |
102 |
محيط زيست |
|
70 |
70 |
70 |
70 |
70 |
68 |
موسيقي |
|
70 |
70 |
70 |
70 |
70 |
68 |
نقاشي و كاردستي |
|
70 |
70 |
- |
- |
- |
- |
خانه داري |
|
105 |
105 |
105 |
105 |
105 |
102 |
ورزش |
|
35 |
35 |
35 |
35 |
35 |
34 |
اخلاق |
|
70 |
70 |
70 |
35 |
35 |
34 |
فعاليتهاي ويژه ٭ |
فعاليتهاي ويژه عبارتنداز : ساعتهاي مشاوره ، مناسبتهاي خاص ورزشي ، جشنها ، بازديد هاي علمي و فعاليتهاي باشگاهي
استاندارد هاي آموزشي
طبق نظر معلّمان مدرسه ابتدايي ماتسو، بسياري از مدارس ابتدايي در حال طرح ريزي استانداردهاي مدارس خود مطابق با برنامة آموزشي جديد منبوشو ميباشند.برنامة جديد آموزشي منبوشو ارزيابي مثبت (هيوكا [1] ) دانشآموزان را در عوض ارزيابي منتقدانه (هيوتل [2] ) ايجاب ميكند فضاي هيوكا اينست كه شما در جستجوي بخش خوب، مشخص كردن بخشهاي مورد شناخت ضروري است عقيده بر اينست كه اين مسئله به دانشآموزان ميانجامد كه نگرشهاي مثبت تري در مورد يادگيري را وسعت ميبخشند در گذشته اينگونه بود كه در محاسبه شما دانشآموزان را وادار ميكرديد تمام انواع محاسبات را انجام دهند، و آنوقت آنها را بر اساس نمرات تقسيم ميكرديد زماني بود كه دانشآموزان فقط ميتوانستند نيمي از مسائل را در يك تست مثلاً مسئلهاي درست حلّ كنند در حال حاضر فرق كرده است با طرز فكر جديد ما هم دانشآموزاني را كه دقيقه براي حل مسئله ميخواهند ميشناسيم و هم آناني را كه دقيقه وقت ميخواهند. اين نكتة استانداردهاي جديد ارزيابي است .مدرسه ابتدايي ماتسو استانداردهاي خود را بر اساس برنامة آموزشي منبوشو طرح ريزي كرده و از مقياس نمره دادن سه نقطهاي استفاده ميكند استانداردهاي مدارس توسط كميته هاي آموزگاران ايجاد شد هشت كميته وجود داشت، يك كميته براي هر موضوع درسي موجود در برنامة آموزشي اين كميته ها متني به نام گزارش ارزيابي استاندارد بوجود آوردند كه جزئيات سطوح اكتسابي مورد نياز به منظور كسب هر يك از سه نمرة حروفي A ، B و C را شرح ميداد.
ارزيابي تحصيلي
به علّت عدم وجود امتحان ورودي براي مدارس مقدماتي متوسطه، آموزش ابتدايي در ژاپن به جهت امتحان ورودي پايهريزي نميشود. يك ملّم دبستان گفت كه اگر آنها دانشآموزان را براي امتحان آماده ميساختند، هدف از آموزش ابتدايي گم ميشد مدارس ابتدايي دوستي هيچ كلاس فوق العاده يا تدريس ويژهاي براي دانشآموزاني فراهم نميآورند كه امتحان ورودي مدارس راهنمايي خصوصي را ميدهند امّا با اين وجود، معلّمان ابتدايي ممكن است به اين دانشآموزان توصيه هايي در مورد مطالعة در منزل (كاتي گاكوشو [3] ) ارائه دهند يا آنان را تشويق به اينكار كنند سيا ست يكي از مدارس ابتدايي شهر كيتا اينست كه مشق شب را ممنوع ميداند. امّا معلّمان از كودكان انتظار دارند كه درس آنروز را مرور كرده و درس بعدي را نيز مطالعه كنند معلّمان هم چنين موضوعاتي جهت مطالعة دانشآموزان داراي انگيزه پيشنهاد ميكنندبا وجوديكه نگراني در مورد آماده سازي دانشآموزان ابتدايي در امتحانات وجود ندارد. امّا معلّمان ابتدايي مكرراً از دانشآموزان امتحا ناتي بعمل ميآورند هدف از اين تستها ارزيا بي دانشآموزان و كارآيي دروس است تستها هر تا هفته يكبار توسط آموزگاران انجام ميشوند و جهت تكميل آنها به دانشآموزان حدود دقيقه فرصت داده ميشود دانشآموزان در مقايسه با ديگر دانشآموزان و بر طبق عملكردشان در اين تستها طبقه بندي نميشوند، امّا به آنها نمره هايي معمولاً در سه مقياس (A ،B، و C) داده ميشود. آموزگاران از اين نمرات براي محاسبة نمرات ترم و براي كارنامه استفاده مي كنند.ما دريافتيم كه تستهاي هوش استا ندارد (تستهاي IQ ) نيز در مدارس ژاپن اجرا ميشوند. در سطح ابتدايي، بهعنوان مثال، معلّمان گزارش ميدادند كه به دانشآموزان كلاسهاي دوّم، چهارم و ششم تستهاي هوش گروهي داده ميشود. هدف از اين تستهاي هوش، طبق گفتة يك معلّم ابتدايي، تعيين همبستگي و ارتباط نزديك كلاس و نمرات تستهاي هوش جهت كمك به تعيين اينست كه آيا دانشآموزان با استعداد بالقوة خود عمل ميكنند يا نه. با اين حال، اين معلّم مؤكدّاً تصريح كرد كه او از اين تستهاي هوش به هيچ طريق ديگري استفاده نكرده است. اين معلّم ابتدايي اظهار داشت كه نمرات تستهاي هوش هرگز به والدين گزارش نميشوند، چون والدين دانشآموزان داراي نمرات بالا امكان دارد كودكان خود را به مطالعه در خانه وادارند و والدين دانشآموزان با نمرات پايين امكان دارد ناراحت شوند .
توسعة آموزشي
سيستم آموزش پايه درسطح ابتدايي توسط اصلاح قانون آموزش ابتدايي در سال 1900 برقرار گرديد. در آن هنگام ،آموزش پايه 4 ساله بود، اما در سال 1907 تا 6 سال افزايش يافت. انصاف است بگوييم كه بنيانگذار آموزش ابتدايي اجباري موري ارينوري بود ؛ او در سياست آموزشي خود بر تحصيلات دانشگاهي تأكيد داشت. درصد كودكاني كه در مدارس ابتدايي حضور مييافتند، در طول ده سال از 1890 تا 1900 به شدت افزايش پيدا كرد. علت افزايش حضور در مدرسه، صنعتي شدن كشور به شكلي روز افزون در اين دوره و آگاهي مردم از ضرورت آموزش بود. نرخ حضور در مدرسه در سال 1890، 65 درصد پسران و كمتر از 31 درصد دختران بود كه در سال 1910، اين نسبت به ترتيب تا 94 درصد و بيش از 97 درصد افزايش يافت. از آن به بعد، حضور در مدرسه به حدود 100 درصد رسيد، و در نتيجه بيسوادي از ميان رفت. صنايع كارخانهاي در ژاپن رشد سريعي كرد. در نتيجة جنگ جهاني اول و از دهه 10 تا دهه 20 گرايش شديدي به جهاني شدن دموكراسي در زمينة آموزش ابتدايي وجود داشت. تلاش همه جانبه آموزش نوين توسط سازمانهاي مختلف و تحت تأثير جنبشهاي معاصر در آمريكا و اروپا بشدت ادامه يافت. اگر چه در اين دوره عدهاي خواهان توسعه آموزش پايه بودند، اما اين اصلاحات آموزشي تا بعد از جنگ جهاني دوم تحقق نيافت .
آموزش متوسطه
ساختار آموزشي
آموزش متوسطه ( ملي و خصوصي) شامل : 3 سال دورة مقدماتي متوسطه ، و 3 سال آموزش تكميلي متوسطه مي باشد.مقطع آموزش متوسطه خود از 2مقطع تحت عناوين مقدماتي و تكميلي متوسطه متشكل مي گردد.مقطع آموزش مقدماتي متوسطه حداكثرمدت زمان3سال رده هاي سني 15-12 سال به طول مي انجامد.اين مقطع آموزشي اجباري ورسمي بوده وبا دريافت شهريه ازوالدين كودكان ارائه مي گردد. مدت زمان كلاس درس 55 دقيقه است .هدف اصلي مراكزآموزش مقدماتي متوسطه، ارائة آموزش عمومي متناسب درسطح مقدماتي متوسطه متناسب با مراحل رشد جسمي و ذهني دانش آموزان است.نسبت دانش آموزان به معلمين در دورة ابتدايي 9/16 بوده و به پايه هاي تحصيلي تفكيك نمي گردد.تعداددانش آموزان درهر كلاس 4/28 نفراست.مقطع تكميلي متوسطه مدت زمان3سال بين رده هاي سني18-15 سال به طول مي انجامد.اين مقطع آموزشي غيراجباري ورسمي بوده وبا دريافت شهريه ارائه مي گردد. ورود به مدارس مقدماتي متوسطه دولتي با سهمية هيئت مديره آموزش محلي مي باشد ، اما ورود به مدارس ملي و خصوصي توسط امتحان صورت مي گيرد . تعدادي از مدارس خصوصي آموزش پيوستة 6 ساله ارائه مي دهند كه دوره هاي مقدماتي و تكميلي متوسطه را در بر مي گيرد. دردومين وسومين سال دورة مقدماتي متوسطه، حضوردرجوكوJuku( مدارس خصوصي آمادگي) امتحانات معمول مي باشد.
سه نوع دورة تكميلي متوسطه وجود دارد كه : تمام وقت، پاره وقت و مكاتبه اي مي باشند. ورود به دورة تكميلي متوسطه توسط امتحان يا گزينش صورت مي گيرد. در سال 1988 نوع جديدي مدرسه به نام دبيرستان با سيستم واحدي افتتاح گرديد.دوره هاي دبيرستاني مي توانند به دوره هاي عمومي، حرفه اي، و دوره هاي تركيبي(غير حضوري) مكاتبه اي طبقه بندي شوند. مجموع ثبت نام در دبيرستانها، شامل سه دوره، و بالغ بر 600/258/4 نفر درسال 1998 بوده است.دانش آموزان دوره عمومي حدود6/73 درصد و دانش آموزان دوره حرفه اي4/26 درصد را تشكيل ميدهند.
سال اول دبيرستان براي آموزش عمومي دانش آموزان در نظر گرفته مي شود. در سال دوم، دروس به دوره هاي آماده سازي جهت كالجها و دوره هاي حرفه اي تقسيم ميشوند.در سومين سال، دوره هاي آماده سازي كالج به علوم انساني و اجتماعي، علوم و فني تقسيم مي شود. از اينرو حتي در دبيرستانهاي عمومي هم در زمان فارغ التحصيلي سه دوره وجود دارد. دوره هاي حرفه اي ساعات كمتري را براي موضوعات فرهنگي مي گذراند، و طبيعتا بر موضوعاتي تاكيد دارند كه به منظور حرفه هاي معيني جهت گيري شده اند.دانش آموزان به هنگام ورود به مقطع تكميلي متوسطه 15 ساله هستند و تصميم مي گيرند كه دوره عمومي يا حرفه اي و يا دوره مكاتبه اي (غير حضوري)را بگذرانند و چون اين مسئله اي نيست كه معلمان مسئول يا مشاوران هم بتوانند تصميم بگيرند، مسئله دشوار ترميشود. عواملي چون سوابق و شرايط مالي خانواده دانش آموزان مدنظر قرار مي گيرد.
با وجوديكه شانس اخذ وام از انجمن بورسيه ژاپن براي كساني كه مشكل مالي دارند،آسان است اما اين وام هزينه هاي مالي لازم را تامين نمي كند. برخي از دبيرستانهاي ژاپن سيستم پاره وقت فوق العاده اي براي جوانان كارمند دارند. دوره هاي پاره وقت اساسا شبها و بر اساس دوره هاي 4 ساله ارائه مي شوند. بعكس دوره هاي عادي روزانه، بعلت محدود بودن ساعتهاي شبانه، زنگهاي تفريح بي اندازه كوتاه است. چون دانش آموزان از محل كار روزانه خود به مدرسه مي آيند، دبيرستانهاي پاره وقت سيستم عرضه غذا(در اين مورد شام) دارند. از آنجا كه دانش آموزان معمولا بعد از ساعت 9 شب مدرسه را ترك مي كنند، زماني براي باشگاههاي فوق برنامه باقي نمي ماند. از اينرو فعاليتهاي باشگاهي بعنوان يكي از موضوعات عادي در برنامه آموزشي مدارس شبانه در نظر گرفته مي شوند.معلمان دبيرستانهاي پاره وقت بايد دوره هاي روش هاي ويژه تدريس را ديده باشند، چون دانش آموزان پاره وقت، زمان كافي جهت آماده سازي و دوره دروس خود ندارند. اما با وجود اين، دانش آموزان پاره وقت بطور كلي نسبت به دانش آموزان روزانه تجربه اجتماعي غني تري دارند و مشتاق يادگيري و آميزش تجربيات خود با مطالعاتشان هستند.در نوامبر 1988، كه قانون آموزشي مدارس، به شكلي جزئي بازنگري شد، زمان تكميل دوره هاي آموزش متوسطه پاره وقت و دوره هاي تطبيقي از چهار سال" به سه سال" كاهش يافت.
نرخ دانش آموزان و معلمين مراكز آموزش مقدماتي و تكميلي متوسطه طي سالهاي1994-1990
|
تعداد معلمان زن |
تعداد كل معلمان |
تعداد دختران ثبت نامي |
تعداد كل ثبت نامي |
سال |
|
197486 |
658569 |
5418667 |
11025720 |
1990 |
|
203280 |
663215 |
5248048 |
10676866 |
1991 |
|
167686 |
567146 |
5054022 |
10255337 |
1992 |
|
230677 |
695707 |
5013127 |
10202510 |
1993 |
|
- |
- |
4852217 |
9878568 |
1994 |
مدارس متوسطه
هدف مدارس متوسطه پرورش اساس آموزش فراهم شده درمدارس مقدماتي متوسطه وفراهم آوردن آموزش عمومي وتخصصي متوسطه مناسب باسطح رشدذهني وجسمي كودكاني است كه مقطع مقدماتي متوسطه رابه اتمام رسانده اند.سه نوع دوره تكميلي متوسطه وجوددارد:
. تمام وقت
. پاره وقت
. مكاتبهاي غيرحضوري
دوره تمام دقت سه سال طول ميكشد،درحالي كه دوره هاي پاره دقت ومكاتبهاي بيش ازسه سال به طول ميانجامند .دوره هاي پاره دقت دونوع هستند:دوره هاي روزانه ودوره هاي شبانه .اكثريت دوره هايي ازاين قبيل شبها ارائه ميشوند.
درسال 1999،سيستم انتخابي جديدي ازآموزش متوسطه ارائه شد .تحت اين سيستم كه به منظوروسعت دادن ميزان گزينش هاي آموزش متوسطه ارائه شد،انتخاب آموزش در6ساله مداوم ازمقطع مقدماتي تا تكميلي متوسطه امكان پذير است..اين سيستم تازه تاسيس درقرون آتي پربارترخواهدشد.ازسال 1960مؤسسات ديگري نيزافزوده شدهاند.درسال 1961،دوره مكاتبهاي افزوده شدتاراهي اضافي براي گرفتن دوره هاي متوسطه رافراهم آورد.درسال 1962،دانشكده هاي فني به منظورارائه دوره پنج ساله آموزش فني حتي به فارغ التحصيلان دوره مقدماتي آغازبكاركردند.بعلاوه كالجهاي ويژه آموزشي ومدارس چندمنظوره هم دوره هاي حرفهاي ،فني ياديگردوره هارامطابق بانيازهاي عملي زندگي ارائه مي دهند.
مدارس عالي
مدرسه عالي موسسه اي است كه آموزش آزاد نيمه حرفه اي را به مدت 2يا3 سال به فارغ التحصيلان مقطع منوسطه ارائه مي دهد. هدف مدارس عالي ارائه دوره كامل آموزش مي باشد، اما براي آنهايي كه خواهان انتقال به كالج يا دانشگاههاي 4 ساله هستند، راه باز است.بعلت ويژگيهاي مدارس عالي، از سال 1997 به بعد 2/92 درصد آنها توسط نهادهاي غير دولتي عمل مي كنند و 2/95 درصد كل دانشجويان مدارس عالي دختران هستند. مدارس عالي از ديد بسياري از اين دانشجويان اغلب بعنوان فرمي از آمادگي جهت ازدواج مي باشند.ازسال 1997 به بعد، تعداد مدارس عالي در ژاپن در 595 مدرسه ثابت ماند و تعداد دانشجويان 750/446 نفر بود.دانشجويان متخصص در ادبيات و علوم انساني و اجتماعي سه برابر دانشجويان متخصص علوم و مهندسي مي باشند.از يك سو، مدارس عالي موسساتي هستند كه آموزش حرفه اي لازم جهت اشتغال را ارائه ميدهند ، اما از سوي ديگر نقش جديدي در زمينه آموزش بزرگسالان و نيز در اشاعه أموزش دانشگاهي ايفا مي كنند.
اخيراً ، به موجب اصلاحات آموزشي ژوئن 1991 ، استانداردهاي تاسيس مدارس عالي مورد بازبيني قرار گرفت.تا آن زمان ، دروس آموزشي انتخابي، ميان آموزش عمومي ، بهداشت و تربيت بدني و موضوعات تخصصي تقسيم ميشد ، اما با اصلاحات جديد به مدارس عالي اجازه اعمال اختيارات داده شد.با ابداع دوره هاي مناسب با نيازهايشان ، تقسيمات قديمي ميان دوره ها از ميان برداشته شد. بعلاوه، تعداد موضوعات درسي مورد نيازجهت فارغ التحصيلي بطور ثابت بيش از62 واحد درسي ميباشد، وهركالج مطابق با اهداف خود سيستمي مخصوص به خود دارد.استانداردهاي جديدي هم تجويز شده اند كه مدارس عالي را قادر ميسازند تا به اصلاحات آموزشي و تحقيقاتي خود ادامه دهند.سرانجام قانون آموزش مدارس اصلاح شده و فارغ التحصيلان مدارس عالي درحال حاضر اين امكان را دارند كه خود را "اعضا وابسته " بنامند.
برنامه هاي آموزشي
تعداد ساعات درسي اختصاص يافته به دروس دوره مقدماتي متوسطه
|
پايه سوم |
پايه دوم |
پايه اول |
مواد درسي |
|
140 |
140 |
175 |
زبان ژاپني |
|
70 |
140 |
140 |
علوم اجتماعي |
|
140 |
140 |
105 |
رياضيات |
|
105 |
105 |
105 |
علوم |
|
35 |
35 |
70 |
موسيقي |
|
35 |
35 |
70 |
هنرهاي زيبا |
|
105 |
105 |
105 |
بهداشت و ورزش |
|
70 |
70 |
70 |
كاردستي و خانه داري |
|
35 |
35 |
35 |
اخلاق |
|
35 |
35 |
35 |
فعاليتهاي ويژه |
|
140 |
105 |
105 |
دروس انتخابي |
درمقطع تكميلي متوسطه برنامه هاي درسي به3نوع عمومي،تخصصي وتلفيقي تقسيم ميشوند.
دردورة عمومي دانش آموزان بايددروس بيشتري رادرزمينه هاي فني يا حرفه اي اخذ نمايند.
دردورة تلفيقي دانش آموزان ميتوانند دروس خودرا به طورتؤامان هم درزمينه هاي علمي و هم در زمينه هاي فني و حرفه اي اتخاذ نمايند.دردورة تكميلي متوسطه دروس انتخابي زيادي پيش بيني شده است كه مدارس بر حسب تمايل وانتظارات دانش آموزان تعدادي از آنها را ارائه مي كنند.علاوه بر اين برنامه درسي به سه صورت تمام وقت ، پاره وقت و مكاتبه اي ارائه مي شود كه طول دورة تحصيلي در دوره هاي پاره وقت و مكاتبه اي معمولاً بيش از سه سال است.
ارزيابي تحصيلي
همانطور كه قبلاً متوجه شديم، پايهها و رتبههاي كلاس درمدارس ژاپن توسط تركيبي از امتحانات اصلي و تستهاي جزئي كه دركلاس انجام ميشوند تعيين ميشوند.
امتحانات دورههاي اصلي نيز نيروي محرّك پوشش برنامة درس دانشآموزان و آمادگي آنان براي امتحانات ورودي كالج ميباشند. همانند مدراس راهنمايي، امتحانات دورهي معمولاً شامل امتحانات نيم ترم و پايان تريم براي دو يك ا زسه ترم طول سال تحصيلي ميباشند. دانشآموزان دبيرستان ميجي، بعنوان مثال، از گذراندن پنج امتحان دورهاي و سه تست تخصصي در هر سال گزارش ميدارند. تستهاي تخصصي در پايان تعطيلات طولاني برنامهريزي شدهاند ومطالب جديد و قديم را در برميگيرند. به اين فضاكه دانشآموزان بايد مطالب جديد را مطالعه كنند و مطالب قديم را نيز در طول تعطيلات بلند مدت مرور كنند، امّا دانشآموزان اقرار كردند كه براي اين امتحانات زياد مطالعه نكردهاند.معلّمان از گرفتن تستهاي جزئي ( شوتزوتو)به منظور نشان دادن سطح مهارت دانشآموزان در مفاهيم گزارش ميدهند بعنوان مثال تمرين بخش رياضي در دبيرستان آراتا اينست كه يك يا دو امتحان جرئي درميان امتحانات اصلي گرفته ميشود. هدف از اين امتحانات اينست كه دانشآموزان را وادار به حفظ “ تكنيكهاي حل مسئله” كنند و مهارت آنان را در مطلبي كه در امتحانات جزئي بعنوان بخشي از نمرات دانشآموزان در نظر گرفته ميشوند: امتحانات اصلي 80 درصد نمره و امتحانات جزئي بقيه را تشكيل ميدهند. ديگر دپارتمانهاي دبيرستان آراتا اضافه پرداختهاي گوناگوني براي امتحانات اصلي و تستهاي جزئي اتخاذ كردهاند.
تستهاي جهتيابي كه برنامة مدرسه مقدماتي متوسطه را پوشش ميدهند با آغاز دبيرستان در مورد تمام دانشآموزان كه به تازگي دركلاس دهم پذيرفته شده اند اجرا ميشوند.
مدرسه از نتايج امتحان براي رده بندي دانشآموزان ورودي استفاده ميكند و اين ردهبنديها توسط مدرسه و به منظور توصيه به دانشآموزان در زمينههايي كه ضعيف هستند استفاده ميشوند. اين تستها توسط بوردهاي آموزشي منطقهاي براي كّل ناحيه تمجيد ميشود نتايج در چارچوب منطقهاي و جهت مقايسه مدارس مورد استفاده قرار ميگيرند.اكثريت فارغالتحصيلان دبيرستان انتظار ندارند كه در كالج يا دانشگاه ثبت نام كنند،و از اينرو امتحان ورودي دانشگاه را نميگذرانند. با اين حال، امتحانات ديپلم در مورد تعدادي ا زموضوعات حرفهاي در دسترس هستند، و توسط كارفرماهاي سراسر ژاپن شناخته ميشوند. اين تستها بخصوص براي دانشآموزاني مفيد هستند كه از دبيرستانهاي حرفهاي يا دبيرستانهاي علمي رده پايين ميباشند. امتحانات ديپلم، مهارت در برنامههاي منبوشو براي موضوعات حرفهاي را تست ميكنند و در بسياري از موارد، كاملاً دشوار هستند.فارغالتحصيلان دبيرستان ژاپن كه به دنبال حضور در دانشگاه هشتند معمولاً نياز دارند كه امتحان متمرگز كه امتحاني است از نظر قالببندي مشابه امتحان ورودي دبيرستان را بگذرانند. امتحان متمركز، كه از سؤالات چند گزينهاي تشكيل شده، مشابه امتحانات در آمريكا ميباشد. با اين حال دانشگاههاي ژاپن معمولاً دانشآموزان را براساس امتحان متمركز ميپذيرند و توجهي به نمرات دبيرستان و نامههاي توصيهاي ندارند.
امتحان متمركز دوبار در سال اجرا ميشود، در پايان ماه فوريه و در اوايل مارس. دانشآموزان امتحان متمركز را در دانشگاهي ميدهندكه خواهان پذيرش در آن هستند. امتحان متمركز مشابه امتحانات ورودي دبيرستان پنج موضوع علمي اصلي را در بر ميگيرد. با اين حال دانشآموزان د راين سطح دروس انتخابي بيشتري دارند. به جاي انگليسي ممكن است امتحان فرانسه يا آلماني را بدهند. براي علوم اجتماعي، ممكن است يكي از دروس زير را انتخاب كنند: آموزش اخلاق سياست / اقتصاد، تاريخ ژاپن، تاريخ جهان، جغرافيا، يا جامعةمعاصر.
انتشار كتابهاي راهنماي آمادگي جهت امتحان متمركز صفت خصوصي بزرگي را در ژاپن تشكيل ميدهد. كل بخشهاي كتابفروشيهاي بزرگ به اين كتب راهنما اختصاص مييابند، كه معمولاً قيمت آنها بيشتر ا ز10 دلار نيست. با وجوديكه امتحان متمركز، امتحاني منفرد و ملّي است، كتب راهنماي آمادگي براي تمام دانشگاههايي نوشته ميشوند كه امتحان ورودي دارند، چون پيشنيازها با توجه به دانشگاه يا دانشكده متفاوت ميباشند.
در امتحان متمركز، رشتة علوم به سه بخش تقسيم ميشود: در بخش اول، فيزيك يا علوم زيست شناسي ممكن است انتخاب شوند. د ربخش دوم، دانشآموزان بايد بين شيمي يا ديگر علوم انتخاب كنند. و در بخش سوم تمام دانشآموزان امتحان زيستشناسي را ميدهند.هر دانشگاه و دانشكدهاي تصميم ميگيرد كه كدام موضوعات را در پذيرش خود مورد تأكيد قرار دهد در نتيجه، برخي از دانشآموزان گزارش ميدارند كه اساس انتخاب امتحان دانشگاه را با در نظر گرفتن موضوعات مورد تأكيد در امتحانات قرار ميدهند.امتحان رياضي در امتحان متمركز به دو بخش رياضي او رياضي2 تقسيم ميشود، كه هر كدام 60 دقيقه طول ميكشند و 100 نمره دارند. هر بخش خود به سه بخش تقسيم ميشود. دانشآموزان بايد تمام سه بخش را در رياضي 1 كامل كنند و دو بخش از سه بخش رياضي 2 را انتخاب نمايند. هريك از اين بخشهاشامل مقداري مسائل كوتاه هستند.
دانشآموزان دو موضوع رياضي و انگليسي را بعنوان مهمترين موضوعات امتحانات ورودي دانشگاه در نظر ميگيرند. در نتيجه تشويق ميشوند كه تلاش زيادي كنند تا در اين دو موضوع مهارت يابند. به اين دليل دروس انگليسي و رياضي مشهورترين دورههاي جوكو هستند.
امتحان متمركز منحصر به محتواي برناة درسي منبوشو ميباشد. مركز امتحان ورودي دانشگاه (دايگاكو نيوشي سنتا آ )، كه امتحان متمرگز را طراحي ميكند، امتحان را بررسي ميكند تا هماهنگ با برنامة درسي منبوشو و مسائلي را كه بر اساس سرفصلهاي پوشش داده نشده در برنامة درسي منبوشو نباشد حذف مينمايد.دانشآموزان ژاپني به اين مسئله گرايش داشتهاند كه نمرات عمومي خود در امتحانات ورودي را هر ساله بال ببرند از اينرو نمرات با گذشت هر سال به بالاترين نمره نزديك و نزديكتر ميشوند، و انتخاب ميان متقاضيان سختتر ميشود. به منظور تمايز قابل شدن درميان منقاضيان، امتحان متمركز مجبور شده است سؤالات را به شكل فزايندهاي مشكلتر كند. اين سؤالات هنوز براساس برنامة درس منبوشو هستند، امّا به گفتة دفترچة راهنماي آمادگي امتحان، “تلفيقي از چند سر فصل ” را شامل ميشوند. اين روند بخصوص در بخش رياضي امتحان مشهود است. با اين حال، از آنجا كه امتحانات فقط برنامة درسي را در برميگيرند، توصيههاي يافته شده در راهنماهاي آمادگي امتحان ورودي دانشگاه مشابه توصيههاي كتب راهنماي امتحان ورودي دبيرستان ميباشند، و آن عبارتست از مطالعه كتب درسي دبيرستان و حّل مسائل زياد.كالجهاي خصوصي از استفاده از امتحان متمركز معاف هستنددرگذشته بسياري از كالجهاي خصوصي از امتحانات مخصوص خود استفاده ميكردند، كه درمورد كالجهاي خصوصي بسيار معتبر حتي مشكلتر از امتحان متمرگز بودند. با اين حال، به شكل فزاينده دانشگاههاي خصوصي نيز به سمت امتحان متمرگز برميگردند.تا با طرح كردن مسائل بدون انتها كه جهت تعيين واجد شرايط بودن شركت كنندگان مستعد براي گذراندن امتحان ورودي كالج مورد استفاده قرار ميگيرند، به تصميم گيري درمورد پذيرش كمك نمايند.
تأثيرات منفي امتحانات ورودي
درحاليكه معلّمان ژاپني امتحانات ورودي را داراي تأثيري مثبت براي ايجاد انگيزة مطالعه در دانشآموز ميديند، بسياري هم احساس ميكردند اين امتحانات تأثيري منفي بر كيفيت آموزش در ژاپن دارند. فشارهاي امتحانات ورودي باعث مشكلات گوناگون مربوط به مدرسه ديده ميشوند، كه اين فشارهاي شامل وابستگي بيش از حد دانشآموزان به جوكو ارعاب (ايجيه)، علائم ويژة زير بار مدرسه نرفتن (توكوكيوهي) و محل ديگر مشكلات ميشود. بعنوان مثال برخي از ژاپنيها استدلال ميكنند كه معلّمان خيال سرگرم آمادهسازي دانشآموزان براي امتحانات ورودي هستند كه زمان براي مداخله در موارد ارعاب وضعيت آزادي ندارند. برخي نيز استدلال ميكنند كه، از آنجا كه مدارس ژاپن تا حد زيادي در جهت امتحانات حركت ميكنند، دانشآموزان با مدرسه بيگانه شدهاند و از حضور د رمدرسه امتناع ميورزند. ژاپنيها بسياري از اين روابط را تصادفي فرض ميكنند و براي شاهدان خارجي مشهود نيستند.مشكلي كه مكّرراً توسط معلّمان علوم تذكر داده ميشد، فشاري بود كه آنها براي پوشش دادن به كّل برنامة درسي تحمّل ميكنند تا دانشآموزان بقدركافي براي امتحاناتورودي آمار باشند. واقعيت اين است كه تعداد مطالبي كه بايد آموزش دهيم همان قدر است يا بيشتر شده است؛ امّا زمان اختصاص داده شده به تدريس رو به كاهش است. تلاش كردن صرفاً به منظور دنبال كردن كتاب درسي تمام انرژي مارا ميگيرد. اگر همة مطالب كتاب درسي ياد ندهيم، آنوقت دانشآموزاني كه علوم را در امتحان ورودي برداشتهاند، دچار وضعيتي رقتّ بارميشوند.در صورتيكه بخواهيم علاقه دانشآموز به علوم برابر انگيزانيم، بايد زمان آزمايشات را در كلاس درس اجرا كنيم. با اين حال، از آنجا كه آزمايشات زمان ميبرند و در امتحانات ورودي بر آنها تأكيدي نيست، معلّمان مجبورند بدون انجام واقعي آزمايشات، دانشآموزان را وادار به حفظ نتايج مورد انتظار كنند.كتب درسي از مطالبي جهت تدريس در كلاس و آزمايشات تشكيل ميشوند، امّا در آزمايشات بايد حذف شوند.
عدم توانايي در انجام آزمايشات طرحريزي شده در برنامة درسي مدارس راهنمايي و دبيرستان نيز عامل ايجاد مشكلاتي بريا آموزش علوم در كالج در نظر گرفته ميشود در سمپوز يومي درشهر ناكا، كه مربيان دبيرستان و كالج را جهت بحث در مورد پيوند كالج و دبيرستان گرد هم آورده بود، چند پروفسور علوم شكايت كردند كه وادار شده بودند زمان نامعقولي را در كالج صرف انجام آزمايشاتي كنند كه بايد در دبيرستان انجام ميشدند. آنها از اين واهمه داشتند كه اين به آموزش علوم درجة دو در سطح دانشگاههاي ژاپن بيانجامد.آموزش ژاپن طوري است كه دانشآموزان فقط نياز دارند پاسخهاي صحيح را بدانند؛ آنها نياز ندارند كه علّت را بدانند يك آزمايش شيمي را در نظر بگيريد كه در آن مخلوط به رنگ قرمز درميآيد. اگر اين مخلوط قرمز نشود، دانشآموزاننياز ندارند كه درمورد علّت قرمز نشدن مخلوط فكر كنند. تمام چيزي كه براي امتحانات بايد بدانند اينست كه قرمز نشده است به اين علّت آموزش ژاپن نميتواند متفكراني خلاق بوجود آورد، يا كساني كه بتوانند كامپيوترها را برنامهريزي كنند و فكر نميكنم آموزش علوم در ژاپن خيلي خوب باشد.بسياري از مربيان نيز فشارهاي امتحانات ورودي را براي آموزش رياضي در ژاپن زيانبار ميدانند.و د رمورد رياضي، فشارهايي وجود دارد كه با افزايش سرعت تريس، زمان بيشتري بريا حل مسئل به دانشآموزانآموزانداده ميشود. در بعضي دبيرستانها، اين مسئله مستلزم اتمام برنامةدرسي سه ساله در 2 يا 2 سال و نيم ميباشد، و بقيه ساعات دانشآموزانآموزان در دبيرستان وقف حل مسائل و مرور دوباره جهت آمادگي براي امتحان ورودي كالج ميشود.
بعضي از معلّمان رياضي اين عقيده را ابراز ميداشتند كه تأكيد بر حّل مسئله براي امتحان ورودي، درك مفاهيم رياضي را از ميان ميبرد.به عبارت ديگر، طبق گفتة اين معلّمن، امتحان ورودي كالج، با ايجاد نياز به پوشش دادن به كل برنامة درسي به مشكلات برنامةطاقب فرساي رياضي ميافزايند، با وجوديكه آنها از اين مكان ميترسند كه دانشآموزان نفهمند چه مطالبي پوشش داده شده است؛ امّا اين معلّمان ادعا ميكردند كه نتيجه اين فشار اينست كه بسياري از دانشآموزانژاپني تحمّل برنامة درسي را مشكل مييايند و اين به از دست دادن علاقهشان به رياضي ميانجامد. مشخص نيست كه آيا چنين كاهشي در علاقه دانشآموزان ژاپني واقعاً روي ميدهد يا نه؛ با اين حال، درميان بسياري از مصاحبه شوندگان اين برداشت وجود داشت كه است كاهش ردي ميدهد.
امتحانات ورودي نيز ممكن است مسائلي براي دانشآموزان كه به كالج ميروندبوجود آورد. سمپوزيوم مربيان كالج و دبيرستان در شهر ناكا در مورد اين مسئله بود. شكايتي از سوي پروفسورهاي كالج اين بود كه معلّمان دبيرستان به دانشآموزان قول ميدهند كه در كالج نبايد زياد كار كنند. آنها معلّمان دبيرستان را متهم به استفاده از اين قول جهت قانع كردن دانشآموزان ناراضي و بيميل به آماده كردن خود براي امتحانات متهم ميكنند.مشكل ديگري كه استادان دانشگاه در اين سمپوزيوم به آن اشاره داشتند كار معمول دبيرستانها در عدم تدريس موضوعات معيني بود كه بخشي از برنامة درسي منبوشو هستند. بعنوان مثال، از آنجا كه احتمالات و آمار در امتحان ورودي دانشگاه نميآيند، دانشآموزان زمان لازم براي آمار و احتمالات را حرف دورة ديگر سرفصلها ميكنند. گروهي از دانشآموزان دبيرستان آراتا ميگفتند كه كتب درسي احتمالات و آمار را ميخرند امّا هرگز آنرا باز نميكنند. معلّم هرگز اين سر فصلها را درس نميدهند چون در امتحان متمركز نيستند، امّا اين كتابها بايد ابتياع شوند تا پيروي از رهنمودهاي برنامة درسي منبوشو را نشان دهند.
سيستم نمره دهي
سيستم معمول رده بندي در مقطع متوسطه برمبناي مقياس 5 مي باشد.
بالاترين نمره: 5
نمره قبولي : 2
پايين ترين نمره :1
جنبش اصلاحات
در دهة 60 ، بعد از دوران بازسازي اقتصادي پس از جنگ ، ژاپن بر پايه نوآوريهاي فني و رشد خلاقيّت نرخ رشد اقتصادي بالايي را كسب كرد كه اين به تغييرات مهمي در ساختار صنعتي و تقاضاي كارگر انجاميد و طبيعتاً صنعت ، سيستم آموزش را تحت فشار قرار داد تا به اين تقاضا جامة عمل بپوشاند.به بيان دقيق تر، فشاري درمورد تغيير شكل سيستم آموزشي موجود و اعتبار بيشتر قائل شدن در مورد تفاوت در استعداد و قابليتهاي فردي وجود داشت. در نتيجة اين فشار، شناختهاي چندي شكل گرفتند.تغيير شكل در وحلة اول در آموزش دبيرستاني ديده شد. همان طور كه قبلاً توضيح داده شد، آموزش اجباري در ژاپن تا پايان مدرسه مقدماتي متوسطه گسترش يافته و آموزش تكميلي متوسطه اجباري نيست. هدف از اصلاح دانش آموزان دبيرستاني و جوانان هم سني بود كه تحصيلات اجباري خود را كامل كرده بودند. درآموزش دبيرستاني ، هماهنگي و يكسان سازي دوره هاي مدرسه اي و آموزش حرفه اي در شركتها مورد تشويق قرار گرفت. با اين حال، اين هدف خيلي زود بي نتيجه ماند و خنثي شد .درصد دانش آموزاني كه به دبيرستان مي رفتند از90 درصد تجاوز كرد، امّا اكثريت چنين دانش آموزاني خواهان دنبال كردن دوره هاي آموزش عمومي بودند، و تعداد دانش آموزان دوره هاي فنّي و بازرگاني و نيز تعداد دانش آموزان پاره وقت به نحوي بارز زير اين هدف باقي ماند.مدارس چند منظوره و مدارس آموزش حرفه اي (مدارس آرايشگري مردانه و زنانه، تغذيه، خياطي غربي و ژاپني، ككتابداري و غيره ) نيز مورد تشويق قرار گرفتند. بسياري از مدارس چند منظوره تا سطح مدارس آموزش ويژه ارتقاء يافتند، و تعداد دانش آموزان حاضر در چنين مدارسي- بويژه آنها كه نياز به تكميل آموزش دبيرستاني بعنوان پيش نياز پذيرش دارند، سال به سال افزايش يافته است. شهرت آنها، بخصوص با كاهش امكانات شغلي،از اين ناشي شود كه دانش آموزان را قادر مي سازند مهارتهاي پيشرفته فنّي را بياموزند و در نتيجه بر امكانات كسب شغلي خوب بيافزايند.
تأكيد بر قابليت و توانايي، كه در طول دورة رشد اقتصادي بالا به شكلي گسترده مورد حمايت قرار گرفته بود، بعنوان تأكيدي، بر كشف و انتخاب دانش آموزا مستعد تعريف شد، و آموزش بر مبناي توانايي و استداد بعنوان طبقه بندي دانش آموزان به منظور برآورده ساختن تقاضاي كار صنعت درك شد. از اينرو اصلاح آموزشي كه براساس تقاضاي صنعت انجام شده بود، نيازهاي آموزش فني را هرچه بيشترمنعكس ميكرد.با اين وجود، در مورد دو موضوع آموزش و صنعتي كردن ايده هاي گوناگون مطرح شد. در ابتدا كه صنعتي سازي نياز به نوآوريهاي فنّي داشت، در تغيير شكل آموزش،تأكيد اساسي خود را بر آموزش دبيرستاني قرار داد. از سوي ديگر، يك ديدگاه، صنعتي سازي را بعنوان شرايط فرضي در نظر مي گرفت و اصرار مي ورزيد كه آموزش مناسب بايد در سايه اين شرايط تأمين شود. به اين معنا كه صنعتي سازي بر تمامي جنبه هاي اجتماعي تأثير دارد، و آگاهي فرهنگي وسيع تر و گسترده تري جهت هماهنگ سازي با اين تأثير مورد نياز است. بار ديگر، هدف اوّليه آموزش دبيرستاني مشاهده نمي شود. اين تفاوت عقايد، مسئله دشوار و مهمّي را روشن مي سازد و آن چگونگي حلّ مشكل جنبه هاي انساني، اجتماعي، و مادّي صنعتي سازي مي باشد. در اين نقطه ، جا دارد مفاهيم پشت اين نقطه نظرات در مورد اصلاحات آموزشي را روشن سازيم.تغييرات در ساختار اجتماعي توسط رشد بالاي اقتصادي بوجود آمد و به تغييرات اساسي در رشد كودكان و جوانان انجاميد توسعه شهري و صنعتي سازي، آلودگي، و ويراني محيط زيست و خالي از جمعيت شدن جوامع كشاورزي را ببار آورد.تأثيرات منفي رقابت جدي و فزاينده در امتحانات ورودي به نام توانايي علمي درحال حاضر علّت مهم نگراني عدة كثيري شده است. مسئله اي كه در حال حاضر مورد سؤال است اينست كه جامعه، خانه و مدرسه چگونه بايد بازسازي شوند تا محيطي مناسب براي رشد كودكان فرهم آورند.
اين نخستين باري است كه نگراني عمومي تا چنين حدي افزايش يافته است و به روشهايي گوناگون، گواهي بر اصلاحات آموزشي مي باشد .كساني كه مي گويند آموزش بايد مستقيماً تقاضاي صنعتي سازي را منعكس نمايد ارزش بالايي براي نقش آموزش در دست يابي به جامعه صنعتي شده امروز ژاپن قائل مي شوند. از اين رو وضع اخير مشكلات آموزشي – بويژه مسائلي چون بزهكاري، خشونت درمدرسه، ترك تحصيل و غيره مسئله بسيار مهمي درنظر گرفته ميشود .در سال 1984 ، يك مجمع مشاوره اي ويژه مستقيماً به نخست وزير گزارش داد تا اصلاحات آموزشي به مقياس وسيعي در نظر گرفته شوند. نكته كليدي اصلاحات، جان تازه بخشيدن به آموزش مدرسه مي باشد، و آزادي بيشتري مورد نياز است تا سيستمي استوار و يكپارچه و توسعه يافته را جايگزين نمايد و نيازهاي جامعه اي در سطحي عالي را برآورده نمود. آناني كه خواهان تغيير شكل بيشتري هستند، تصريح مي كنند كه عنصر بي نظير رقابت آزاد بايد در آموزش مدارس گنجانده شود ، به اين معنا كه سيستم ثابت 3-3-6 بايد تغيير شكل داده شود؛ محدوديتهاي تأسيس مدارس برداشته شده، و آموزش اساساً توسط مدارس بخش خصوصي ارائه شود. مقدمه اصول تغيير شكل و رقابت در هر زمينة آموزشي هماهنگ با تغييراتي چون اجازة جهش يك ساله يا تكراريكساله به دانش آموز و سازماندهي كلاسهاي درس براساس استعداد ، و اصلاح سيستم رسمي آموزش كشور از جمله پيش نيازهاي اصلاحات مي باشد.از سوي ديگر ، آناني كه ادّعا مي كنند مشكلات فعلي آموزش از انقياد آموزش به تقاضاي صنعت ناشي شده است ، حركتهاي جديد اصلاحي را هم مورد انتقاد قرار ميدهند. آنان تصريح مي كنند كه اصلاحات ايجاد شده به چنين نحوي كاري نمي كند جز گنجاندن اصول رقابت آزاد در آموزش كودكان و تقاضاي جامعة صنعتي شده و تغيير شكل داده، و اين كاريست كه تا به حال انجام شده است، و مدّعي هستند كه اين مسئله فقط روند موجود ويران سازي را تسريع خواهد كرد .اين منتقدان بر اين باوردند كه ريشه علّت مشكلات جاري آموزش دراين عامل نهفته است كه مفاهيم كلّي أموزش پس ازجنگ
(قوانين آموزشي و قانون اساسي) زاپن را به سر منزل مقصود نرسانده است و ادعا مي كنند كه در حال حاضر نوع اصلاحات مورد نياز بايد در جهت تلاش بيشتر به منظور حفظ و اجراي اين مفاهيم باشد .با در نظر گرفتن مشكل آموزش دبيرستانها ، گروه قبلي، هماهنگ با سياست تغيير شكل جدّي و قاطع خود ، از سيستم انتخاب موضوع حمايت مي كنند ،كه بر سازماندهي كلاسها براساس مهارت و استعداد، و تغيير سيستم مدرسه تاكيد دارد.
بعكس گروه اخير فكر مي كنند كه انتخاب آزاد موضوعات مي تواند پس از برآورده شدن چند شرط باشد، امّا مي ترسند كه اين مسئله بعنوان ابزار تقسيم دانش آموزان به نخبه و غير نخبه عمل كند. اين گروه مدّعي هستند كه آنچه بيشتر مورد نياز است، ارتباط تشكل يافته با برنامة درسي دورة مقدماتي متوسطه، و ملغي كردن انتقال دانش آموزان به مقطع تكميلي متوسطه براساس نمرات امتحان وروردي آنان مي باشد. آنان تصريح مي كنند كه كلّ اين مسئله مي تواند توسط تأسيس مدارس مقدماتي و تكميلي متوسطه پيوسته حاصل شود.هر دو گروه موافقند كه مشكل اصلي در مراحل پاياني آموزش متوسطه نهفته است. تأثيرات بد رقابت در امتحانات ورودي و آموزش براساس فرمول مورد استفاده جهت ارزيابي اين نمرات به بارزترين نحو در اين مرحله ظاهر مي شوند. تفاوت عقيده در اين است كه آيا راه حل بايد در تغيير شكل دوره ها جستجو شود ، يا در تأمين آموزش متوسطه براي تمامي دانش آموزان.
در ريشة اين اختلافات، اين مشكل اساسي وجود دارد كه وقتي بيش از 90 درصد دانش آموزان دورة مقدماتي متوسطه راهي مراكز تكميلي متوسطه هستند، آموزش عمومي بايد به به چه شكل باشد .در ماه مارس 1989 ، “دوره هاي آموزشي” تمامي مدارس ازپيش دبستاني گرفته تا تكميلي متوسطه توسط وزارت آموزش بازنگري شد. اهداف اصلي طراحي“دوره هاي آموزشي ” جديد ايجاد شرايطي بود كه مردم را قادر سازد تا خود را با تقاضاي جامعه اي تطابق دهند كه به سمت اطلاعات و جهاني شدن گرايش دارد ،و نيز آنها را قادر به رهبري زندگي مستقل تري سازد. جهت نيل به اين هدف، آنان به دنبال آموزش كامل تر و بي كم و كاست تري هستند كه پرورش دهندة انسانهايي قوي تر و با ملاحظه تر، و اشاعه دهندة استقلال است و در عين حال استحكام بخش ارزشهاي اساسي و مشوّق فرديت و احترام به سنّتها و فرهنگ ميباشد.از سال 1992 به بعد، آموزش اجتماعي و دوره هاي علوم دو كلاس اوليه مدرسة ابتدايي جايگزين درس تركيبي جديدي بنام تجزية زندگي شدند. اميد ميرفت از طريق اين موضوع درسي جديد يعني “تجزية زندگي” ، كودكان نسبت به محيط بلا فصل خود و محيط زيست طبيعي خود آگاهي پيدا كنند، و اين با كشف آنها به انحاء مختلف و اينكه در اين روند رسم و رسومات و مهارتهاي لازم زندگي را آموخته و كاري اساسي براي استقلال بعدي خود برقرار ميسازد، فراهم مي شود. اين موضوع درسي، جدايي از انتقال يك سويه و سادة مهارتها و دانش را نشان ميدهد كه در روش سنّتي آموزش ژاپن مشاهده ميشد.
آموزش ژاپن هم چنين بايد خود را با ماهيت به سرعت رو به تغيير جامعه اي وفق دهد كه به شكل روزافزوني اطلاعات گرا ميشود. با اين هدف، در گنجاندن كامپيوترها در مدارس و توسعه نرم افزار آموزشي پيشرفتهايي حاصل شده است كه از طريق آن به متدهاي جديد انتقال اطلاعات دسترسي پيـدا مي شود. اميد ميـرود كه اين موضوع مدارس را مؤثـرتر سـازد و در عيـن حال شـرايط لازم ( توانايي استفاده از سيستمهاي اطلاعاتي) جهت قادر ساختن كودكان امروزي به زندگي در جامعة آينده با شبكه هاي اطلاعاتي فوق مدرن را نيز بهبود بخشد.روش جديدي نيز در آموزش دبيرستاني مورد نياز است ، روشي كه بيشتر از هماهنگي صرف با نيازهاي تغيير شكل دانش آموزان باشد، چون با رشد سريع تعداد آنها ، توانائيها و استعدادهايشان نيز به سرعت تغيير شكل ميدهند.در سراسر ژاپن ، اصلاحات امكان پذير شده است و به مسئولين مختلف آموزشي فرصت بيشتري در مورد اعمال روشهاي امتحان و آزادي عمل در انتخاب داوطلبان تكميلي متوسطه داده شده است. مسئولين آموزشي بيشتري با استفاده از سيستم جديد فارغ التحصيلي دست به تأسيس دبيرستان ميزنند. با اين وجود ، در حال حاضر اين اقدامات نمي توانند بعنوان برآورده كردن كامل نيازهاي تغيير شكل دانش آموزان توصيف شوند و پيشنهادات زيادي در مورد اصلاحات مطرح شده كه ساختار برنامه هاي آموزشي در سطح دبيرستان را تا جايي كه ممكن است تغيير پذير مي سازند،ارائه دهند. در ميان اينها درخواستهايي در مورد بازنگري دروس ( يعني تأسيس دورة مكاتبه اي تركيبي، شامل هر دو موضوع عمومي و فنّي / حرفه اي) ، و ايجاد دوره هاي جديد فنّي / حرفه اي چون علوم اطلاعات ، بهداشت و توريسم وجود دارند .به علاوه ، به موازات سيستم جديد ، نوع جديد سيستم آموزش تكميلي متوسطه 6 ساله مورد توجه قرار گرفته است ، كه هدف آن تشويق رشد مداوم فردي دانش آموز مي باشد.در سال 1994 ،اين نوع جديد از مدارس متوسطه براي نخستين بار در كيوشو تأسيس شد .تا بهار سال 2000 ، شوراي مركزي آموزش ، اين سيستم جديد را تصويب كرد . برقراري ارتباط نزديكتر ميان دروس عمومي و دروس فنّي حرفه اي در مراكز مذكور نيز با ديدگاه تسهيل انتقال ميان اين دو دوره در نظر گرفته شده است ، و اين كار با واحدهايي انجام مي گيرد كه هر دو طرف آنها را بشناسند و براي تكميل هر يك از دو دوره استفاده شده باشند و سرانجام اينكه ، در حال حاضر دومين و چهارمين شنبة هر ماه در كليه مراكز پيش دبستاني، مدارس ابتدايي ، مدارس مقدماتي و تكميلي متوسطه و مدارس استثنايي تعطيل مي باشد. با اين حال ،از سال 2002 تمامي شنبه ها تعطيل خواهند شد . هدف از اين تغيير در ايام تحصيلي ، فراهم آوردن آزادي در زندگي دانش آموزان مي باشد.
توسعة آموزشي
مدارس متوسطه در سال 1872 توسط اعلامية سيستم مدرسه تصريح شدند، اما سرعت تأسيس مدارس متوسطه دولتي كند بود. آن چه كه در واقع روي داد، اين بود كه يوگاكوجوكو (مؤسسات خصوصي آموزش غربي) و كانگاجوكو (مؤسسات خصوصي آموزش چيني )، كه قبل و بعد از دورة اصلاحات ميجي، به سرعت درحال رشد بودند، به ظهور رسيدند تا نقش مدارس متوسطه را در رهبري آموزش دبيرستاني ايفا كنند. مدارس متوسطه دخترانه خيلي زود تأسيس شدند و جوگاكو توكيو نخستين مؤسسه دولتي بود كه براي آموزش زنان بنيان نهاده شد. در ميان مدارس خصوصي دخترانه، مدارس ميسيون مسيحي بسياري بودند كه تحت پوشش كليساهاي مسيحي اروپا و آمريكا بودند، و در اين مدارس انگليسي و فرانسه دروس اصلي بورد آموزش بودند. در پايان قرن نوزدهم، تقاضاي چشمگيري براي « مورنيزم » وجود داشت. با شكل گيري تدريجي مؤسسات آموزشي متوسطه دولتي،دولت به توسعه كنترل خود بر مدارس خصوصي مبادرت نمود.
بسياري از مدارس خصوصي بالاجبار دولتي شدند. به علت رشد توليد در طول جنگ جهاني اول و بالا رفتن استاندارد زندگي، درصد وروديهاي به مدارس متوسطه افزايش يافت، و در نتيجه تعداد مدارس متوسطه و دبيرستانهاي دخترانه افزايش يافت.
آموزش مقدماتي متوسطه
ساختار آموزشي
بعداز 6 سال آموزش ابتدايي، دانشآموزان، به چوگاكو(مدارس مقدماتي متوسطه) منتقل ميشوند. زندگي دانشآموزي در مدارس راهنمايي ژاپن (چوتوكيوايكو) سختگيرانه تر از مدارس ابتدايي ميباشند و كلاسهاي به موضوعات درسي تقسيم ميشوند. براي بيشتر موضوعات، دانشآموزان در كلاسهاي خود ميمانند ومعلمان به نوبت از كلاسي به كلاس ديگر ميروند. معلمان مطابق با سال تحصيلي يعني به شكل سال اول، سال دوم و سال سوم ونيز توسط كميته هاي گوناگوني كه در آنها خدمت ميكنند وموضوع علمي سازماندهي ميشوند. تقسميات بر اساس سال تحصيلي بر جسته ترين تقسميات است و به دانشآموزان و معلمان حسي قوي از تعلق به كلاس وسال تحصيلي خود ميدهد.درسال 1995، درحدود 94 درصد ازتقريباً 5.000.000 نفردانشآموز دوره هاي راهنمايي ژاپن درمدارس دولتي حضورمييافتد (منبوشو 1996:688) درسال 1994، بيش از 97% فارغ التحصيلان مدارس مقدماتي متوسطه آن سال تا دبيرستان ادامه دادند؛حدود 2% وارد مدارس ويژه شدند و 2% بقيه جذب نيروي كارشدند.از آنجايي كه دوره مقدماتي متوسطه نشانگرپايان تحصيلات اجباري ميباشد، سومين سال راهنمايي شاهد آماده سازي دانشآموزان براي چيزست كه رساناهاي ژاپني آنرا بعنوان«جهنم ورودي» (شيكن جيگوكو)نام نهادهاند كه درطول اين مدت دانشآموزان براي گذراندن امتحانات ورودي دبيرستان آماده ميشوند.
برنامه هاي آموزشي
5 موضوع درسي شامل رياضي و علوم وجود دارد كه در هرسه كلاس (7 تا 9) ضروري هستند. دروس انتخابي 10 درصد مجموع ساعات درسي را شامل ميشوند. برنامة آموزشي مدارس راهنمايي همانند برنامة مدارس ابتدايي سعي بر همگون ساختن دروس علمي و غيرعلمي دارد. موسيقي، هنرهاي زيبا، بهداشت و بدنسازي موضوعات مورد نياز هرسه كلاس هستند. معمول ترين درس انتخابي زبان خارجي است كه معمولاً انگليسي ميباشد، اما موسيقي و هنرهاي زيبا نيز بعنوان دروس انتخابي و با توصيه آموزگار ارائه ميشوند.سطح رياضيات به شكل فزاينده دشوارميشود و در طول سالهاي راهنمايي سرعت برنامههاي رياضي افزوده ميشود. چند تايي از دانشآموزان ژاپني در طول مصاحبات ما از دشواري و سرعت رياضي دورة راهنمايي شكايت داشتند. حتي دانشآموزاني كه با رياضي دورة ابتدايي مشكل كمتري داشتندميگفتند ديگر قادر نيستند رياضي دورة مقدماتي متوسطه را تاب بياورند. دانشآموزي توضيح داد كه : “ در كلاس هشتم بودم كه گاهي نميتوانستم بفهمم در درس رياضي چه ميگذرد. ”
تعداد ساعات درسي مراكز آموزش مقدماتي متوسطه
|
موضوع درسي |
پايه هاي تحصيلي |
|
|
7 |
8 |
9 |
|
زبان ژاپني |
175 |
140 |
140 |
|
فعاليتهاي زندگي |
140 |
140 |
105-70 |
|
رياضي |
105 |
140 |
140 |
|
علوم |
105 |
105 |
140-105 |
|
موسيقي |
70 |
70 |
35 |
|
هنرهاي زيبا |
70 |
70 |
35 |
|
بهداشت و آموزش جسماني (بدنسازي) |
105 |
105 |
140-105 |
|
هنرهاي صنعتي يا خانه سازي |
70 |
70 |
105-70 |
|
آموزش اخلاق |
35 |
35 |
35 |
|
فعاليتهاي ويژه |
70-35 |
35 |
35 |
|
موضوعات انتخابي |
140-105 |
210-105 |
280-140 |
|
حداقل كل ساعات مورد نياز |
1050 |
|
1050 |
|
|
|
|
|
آموزش تكميلي متوسطه
ساختار آموزشي
تحصيلات دولتي درسطح دبيرستان (كوتاكيوايكو)نه اجباري است و نه آزاد. با اين وجود هر منطقه Prelectyre يا تحت نظر شهرداري از دبيرستان هايي كه توسط دولت تأمين بودجه ميشوند و آموزش به نسبت با هزينه پاييني را ارائه ميدهند حمايت مالي ميكند.اكثريت عظميي از دبيرستانهاي دولتي و خصوصي ژاپن نوساتي 3 ساله هستند علاوه بر اينها ،«مدارس شبانه»، دوره هاي مكاتبهاي، ودبيرستان هاي 5 سالهاي كه به شكل ملي سرمايه گذاري ميشوند نيز وجود دارند، اما اين ميزان درصد نسبتاً كوچكي از كل ثبت نامها(كمتر از 5%)را در برميگيرد.
در سال 1992 درحدود 75% دانشآموزان در دوره هاي عملي و 25% درصد آنان در دوره هاي حرفهاي ثبت نام كردند (منبوشو1993). اگر چه محدوديتي در ورود فارغ التحصيلان مدارس حرفهاي به كالج وجود ندارد، اما تعداد كمي اين تلاش را ميكنند. دورههاي حرفهاي آمادگي دقيق و شده مورد نياز براي امتحان ورودي كالج را فراهم نميآورند.
اصولاً تمامي دبيرستانها با استفاده از نمره هاي دانشآموزان در امتحان ورودي دبيرستان از آنها ثبت نام بعمل ميآورند. با اين حال، ممكن است Prelecture هاي مختلف در مورد نمرات ورتبه هاي آزمون به صورتهاي متفاوت تأكيد داشته باشند. شينيد و وتوكودا(1991) اين مسئله را مورد توجه قرارميدهند كه در Prelecture هيوگو، رتبه هاي دانشآموزان وگزارشات در مورد ويژيگهايي شخصيتي (نايشينشو)7 پاسخگوي 50% موارد نظر روند انتخاب ميباشند در سال رفته، استفاده اند«پذيرشهاي توصيه اي» (سوئيسن نيو گاكو)نيز افزايش يافته است.
درسال 1992 بيش از 502 ميليون دانشآموزان دبيرستاني درژاپن وجودداشت كه 70% آنان در دبيرستان هاي دولتي درس ميخواندند.
درسال 1992، بيش از32درصدد فارغ التحصيلان دبيرستان به كالج يا مدرسه عالي، و30%به يكي ازمدارس مخصوص تخصصهاي گوناگون، حدود 32درصدكارپيدا كردند، وتقريباً 5%بيكاربودند يا ترك تحصيل كرده بودند(منبوشو1993). درصد دانشآموزان ترك تحصيلي دبيرستان معمولاً پايين است (حدود 2درصد)، اما اين رقم به شكل قابل توجهي بسته به نوع مدارس متفاوت هستند. نرخ ترك تحصيلي دانشآموزان مدارس شبانه بيش از 15 درصد بود درحاليكه دبيرستانهاي علمي حدود 1% ترك تحصيلي داشتند(منبوشو1993).زنگ كلاس دبيرستان همانند مدارس راهنمايي 50 دقيقهاي است وسال تحصيلي براي 10195 ساعت برنامه ريزي ميشود. همانند مدارس راهنمايي، كلاس هاي فوق العاده معمولاً توسط دبيرستان هاي عملي فراهم ميشوند، اما مدارس حرفهاي نبدرت چنين كلاسهايي را تشكيل ميدهند باشگاهها و ديگر فعاليتهاي فوق برنامه نيز مقدار زيارت از وقت دانشآموزان را ميگيرند. دانشآموزان مدارس حرفهاي مايلند در طول سال كار پاره دقت داشته باشند، بيشتر آنها پس از فارغ التحصيلي دارد بازار كار ميشوند.
برنامه هاي آموزشي
اگر چه آموزش بعد از كلاس نهم اجباري نيست، امّا منوشو رهنمودهاي برنامة آموزش را براي دبيرستانها توسعه ميدهد. معمولترين انواع دبيرستانهاي دولتي، دبيرستانهاي عادي يا علمي (فوتسو)، دبيرستانهاي حرفهاي چون بازرگاني (شوگيو ) و صنفي (كو گيو ) ميباشند.
برنامههاي دولتي لازم براي دانشآموزان دبيرستاني شامل تكميل 4 واحد رياضي و 4 تا 8 واحد علوم در طول سه سال دبيرستان ميباشد، پيشنياز بيشتر در مورد علوم فقط در مورد رشتههاي علوم در دبيرستانهاي علمي كاربرد دارد. برنامة درسي منوشو براي تمام انواع دبيرستانها حداقل پيشنياز و چارچوب كاري را مقرر ميكند. دورههاي تحصيلي فراتر از اين حداقل پيشنياز به نوع مدرسه بستگي دارد. دبيرستانهاي علمي موضوعات علميتري را در دورة تحصيلي خود ميگنجانند، و معمولاً از دانشآموزان با سطح قابليت بالاتر از دانشآموزان ثبتنام شده در دبيرستانهاي حرفه اي ثبت نام بعمل ميآورند.
دروس اصلي مراكز آموزش تكميلي متوسطه
|
دروس |
واحدهاي موردنياز |
|
زبان ژاپني |
4 |
|
جغرافي و تاريخ |
4-2 |
|
اجتماعي |
4 |
|
رياضيات |
4 |
|
علوم |
8-4 |
|
بهداشت |
2 |
|
تربيت بدني |
9 |
|
هنر |
4-3 |
|
خانه داري |
4 |
منبع : مركز، جيشي سوگو، 1991
ارزيابي تحصيلي
دانشآموزان ژاپني به سرعت با دادن انواع مهمّ تست در دوره مقدماتي متوسطه خو ميگيرند. اين تستهاي مهم، كه در دورة مقدماتي و تكميلي متوسطه داده ميشوند، امتحانات اصلي دورهاي ناميده ميشوند ( تيكيشي كن )1. اين امتحانات در بيشتر دبيرستانهاي ژاپن به يك شكل به مورد اجرا گذاشته ميشوند. آنها از نظر فرم و محتوا در امتحانات ورودي يكسان هستند و دانشآموزان بايد اين امتحانات را براي ورود به دبيرستان و كالج بگذرانند .امتحانات دورهاي هريك از سه ترم سال تحصيلي معمولاً شامل امتحان نيم ترم و پايان ترم هستند. بيشتر دانشآموزان دبيرستاني ژاپن از گذراندن حداقل 6 امتحان اصلي در هر سال تحصيلي گزارش ميدهند. اين امتحانات در طول ساعات عادي مدرسه در بيش از 2 يا 3 روز انجام ميشوند .يك دانشآموز دورة مقدماتي متوسطه اظهار داشت كه امتحانات دورهاي به او تلنگري ميزند تا درس بخواند. او همراه با دو دانشآموز ديگر در مدرسه اقرار كردند كه شايد اگر امتحانات دورهاي نبود كه آنها را به مطالعه برانگيزد، زياد درس نميخواندند. او افزود حدود يك هفته قبل از امتحانات براي درس خواندن جدّي ميشود. اين دانشآموزان كه در مدرسه بسيار فعال بودند و از موفقيت بالايي برخوردار بودند اقرار كردند كه در بين امتحانات اهمال ميكنند.متحانات اصلي در دورة مقدماتي متوسطهر حدود ماهي يكبار. يك دانشآموز توصيف كرد كه چند وقت يكبار براي اين امتحانات و در جوكو درس ميخواند .تقريباً ماهي يكبار امتحان دورهاي وجود دارد. حدود يك هفته قبل از امتحانات دورهاي، شروع ميكنم به درس خواندن. حدود 2 يا 3 ساعت در روز را بعد از مدرسه به مطالعه براي امتحانات دورها ي اختصاص ميدهم. هفتهاي يكبار هم سه ساعت به جوكو ميروم. ( دانشآموز كلاس هشتم ).
از آنجا كه امتحانات دورهاي براي كمك به دانشآموزان جهت آماده سازي آنها براي امتحانات ورودي و سنجش كارآيي برنامه آموزشي تعبيه شدهاند، تستها تحرّك طلبانه ميباشند. برگه هاي فرمول براي بخشهاي رياضي كه دانشآموزان را با مطالب حفظ كردني زيادي رها ميسازند مجاز نيستند. تمام دانشآموزان مدرسة راهنمايي مارونوچي1 در مورد دشواري بخش رياضي امتحانات دورهاي حرف ميزدند. يكي از دانشآموزان گفت : “ فقط يك تن مسئله هست كه بايد حلّ كنيم. وقت براي مرور پاسخها وجود ندارد. ” دانشآموزان حدس ميزنند كه معمولاً 50 مسئله رياضي در هر امتحاني وجود دارد. دانشآموزان توافق داشتند كه بخش علوم به عكس بخش رياضي آنقدر دشوار نيست. دانشآموزي توضيح داد كه : “ مقدار زيادي حفظ كردني دارد، اما نسبتاً آسان است. ” كوئيزها و تستهاي كوتاه مورد تأكيد معلمان ژاپني طرف صحبت ما نيستند. بطور كلي، معلمان گزارش ميدادند كه استفاده از تستهاي داخل كلاس در دانشآموزان انگيزه كمي ايجاد ميكند. آنها گزارش ميدادند كه استفاده از اين تستها به منظور نشان دادن پيشرفت دانشآموزان يا مؤثر بودن تعليمات است، نه تعيين نمرات ترمي .
چندتايي از معلمان اين ايده را اظهار داشتند كه استفاده بيش از حد از تستهاي كلاسي دانشآموزان را در مورد هدف واقعي يادگيري دچار سردرگمي ميسازد. معلمي بديهي ميدانست كه اگر شروع به نمره دادن اين تستها كند، دانشآموزان در عوض تلاش جهت يادگيري برنامة درسي نگران نمراتشان خواهند شد. معلماني كه چنين تستهايي ميدهند اين كار را به اين خاطرميكنند كه به دانشآموزان كمك كنند تا بدانند تا چه حد مطالب مورد نياز جهت ارتقاء به كلاس بالاتر را ياد گرفتهاند. در اين موارد، دانشآموزان معمولاً به “ تستهاي جزئي ” خود نمره ميدهند و اين نمرات در نمرات دوره جذب ميشوند .براساس مصاحبات ما با معلمان، نمرات و رتبه دانشآموزان در كلاس توسط تركيب امتحانات اصلي و تستهاي جزئي معين ميشوند
آزادي عمل زيادي به دپارتمانها داده ميشود تا نمرات اضافي نسبي دو حريف را تعيين كنند. معمولاً، نمرات امتحان در حدود 60 تا 70 درصد نمرات سراسري در رياضي و علوم را شامل ميشوند و 30 تا 40 درصد بقيه بر اساس رفتار كلاسي و تكاليف خانه داده ميشود .
ازآنجا كه امتحانات ورودي دبيرستانها بطور كامل بر اساس دانسته هاي درسي ميباشند، مدارس راهنمايي تحت فشار هستند كه برنامه درسي را ارائه دهند. به عقيدة معلم فيزيك كلاس هشتم، فشار مستقيمي از سوي منبوشوبراي به اتمام رساندن سطحي معين وجود ندارد. اما با اين وجود، بيشتر معلمان احساس ميكنند تحت فشار هستند كه برنامه درسي را آموزش دهند، چون تقريباً همه به دبيرستان ميروند، و امتحانات ورودي دبيرستان سطح معيني از آگاهي را ميطلبد .فارغ التحصيلي از مدرسة راهنمايي به معناي پايان آموزش اجباري در ژاپن است. با اين وجود، 96 درصد ازفارغ التحصيلان مدارس راهنمايي به دبيرستان ميروند ( منبوشو، 1993 ). فارغ التحصيلان دورة مقدماتي متوسطه بايد امتحانات استاندارد شدة ورودي دبيرستان را بگذرانند. اين امتحانات ممكن است ملي باشند، و اين بستگي به سيستم مدرسهاي دارد كه دانشآموز قصد ورود به آن را دارد. اغلب دانشآموزان امتحانات ورودي دبيرستان را ميدهند. درصد اندكي از دانشآموزان امتحاناتي راميدهند كه آنها را در دبيرستانهايي يپذيرد كه بعنوان مدارس “ ملّي ” شناخته ميشوند. به عكس كشورهايي كه پذيرش در دبيرستانهايشان بستگي به محلّ شهري دارد كه خانواده دانشآموز در آن اقامت دارند، دانشآموزان ژاپني درصورت گذراندن امتحان مورد نياز به مدارس بسيار زيادي دسترسي دارند. از آنجا كه جمعيّت ژاپن تا حد زيادي شهرنشين هستند و بيشتر شهرها شبكه حمل و نقل توسعه يافتهاي دارند،جهت ورود به دبيرستانهاي درجه يك تر ژاپن معمولاً رقابت فشردهاي وجود دارد .به علت تعبيه امتحانات ورودي دبيرستانها توسط مقامات رسمي بوردهاي آموزشي محلي، تفاوتهاي اندكي در محتواي امتحانات وجوددارد.
با اين حال نكته مهم اينست كه تمام مسائل امتحانات بايد در محدوده رهنمونهاي برنامه هاي درسي منبوشو باشد. بورد تجديد نظرمعين ميكند كه آيا سؤالات از محتواي برنامه درسي منحرف شدهاند يا بيش از حد دشوارند يا نه. از آنجا كه سؤالات امتحانات ورودي دبيرستان محدود به برنامه درسي منبوشو هستند، شركتهايي كه مطالب كمك آموزشي را براي آمادگي در امتحانات منتشر ميكنند به دانشآموزان توصيه ميكنند كه بهترين راه جهت آمادگي امتحانات مرور كتب درسي و حل مسائل ميباشد. امتحانات ورودي دبيرستان بايد پنج موضوع علمي كه موضوعات اصلي برنامه درسي منبوشو هستند يعني : زبان ژاپني، رياضيات، علوم اجتماعي، علوم، و انگليسي را دربر بگيرند. بخش رياضيات اغلب از سؤالات بدون انتها تشكيل ميشود، درحاليكه ديگر دروس، همچون علوم پاسخهاي چندگزينهاي دارند. هر درس 40 دقيقه وقت دارد و تمام دروس به يك ميزان سنجيده ميشوند. دبيرستانها جهت تصميم گيري در مورد پذيرش از جمع نمرات استفاده ميكنند .با اين وجود، در امتحانات ورودي مدارس خصوصي، مسائلي گنجانده شده كه موضوعات خارج از برنامه درسي منبوشو را شامل ميشوند. وزارتخانه با جدّيت اين كار را منع كرده است، و عقيده دارد كه اين مسئله مربوط به “ داغ كردن بازار آموزش ” و ايجاد عدم برابري ميان دانشآموزاني است كه از عهدة مخارج جوكو برمي آيند و آنان كه برنمي آيند. در سالهاي اخير، شواهدي وجود دارد كه مدارس خصوصي كمتري از مسائل خارج از برنامه درسي منبوشو استفاده ميكنند و اين به خاطر فشاري است كه از سوي منبوشو وجود دارد.كتابفروشي هاي ژاپن پر از راهنماهاي آماده سازي ارزانقيمت هستند كه حاوي اطلاعاتي براي شركت كنندگان در تستها هستند. اين راهنماها بدون استثنا شامل امتحانات قبلي 5 يا 6 سال گذشته هستند، و با شرح و پاسخ سؤالات كامل ميشوند. امتحانات موك1 با دستورالعمل هاي خودآزمايي نيز در بسياري از راهنماهاي آمادگي وجود دارند. راهنماهاي آمادگي موضوعات موجود در امتحانات گذشته، روندها، و انواع مسائل و استراتژيهاي گذراندن تست را تجزيه و تحليل ميكنند. يك كتابچه راهنما حتي به دانشآموزان در مورد چيزهايي هم كه بايد شب قبل و صبح امتحان بخورند، توصيههايي ارائه ميدهد. در روز امتحان، يك صبحانه سبك شامل برنج، سوپ ميزو2، خيارشور و چاي سبز توصيه ميشود.يك راهنماي امتحانات محلّ قرارگيري منطقه تحقيقات اوليه ما تصريح كرد كه در پنج سال گذشته پنج مبحث برنامه درسي رياضي منبوشو در امتحانات آمدهاند. اين موضوعات شامل اعداد و فرمولها، تساويها و عدم تناسبات، توابع، نمودارها، و آمار ميباشند. مسائلي كه در گذشته آمده بودند نيز در زيرمجموعه ها طبقه بندي شده بودند. اين طرح آشكار ميساخت كه بعضي موضوعات هر ساله در امتحانات گنجانده ميشوند در حاليكه ساير مطالب هرگز شامل نميشوند. بعنوان مثال، در چارچوب موضوع اصلي توابع، تناسب ها در پنج سال گذشته گنجانده شده بودند. تقريباً يك سوّم موضوعات تا امتحانات اخير وجود نداشتهاند.
در مقايسه با رياضيات، درعلوم سرفصلهاي كمتري هر ساله گنجانده ميشوند. گاز، نيرو و فشار، ولتاژ و جريان، زمين و فضا، و پوسته زمين و كانيها موضوعاتي بودند كه در تمامي پنج امتحان اخير مورد سؤال قرار گرفته بودند. مصاحبات با دانشآموزان شواهدي فراهم آورد كه دانشآموزان از اين جزئيات مشمول امتحانات ورودي آگاه هستند.بخش رياضي امتحان ورودي دبيرستان براي اين شامل سه مسئله بلند و 20 مسئله كوتاه بود. مسائل كوتاه آنهايي هستند كه پاسخ به يك مسئله به مسئله ديگركاري ندارد. مسائل بلند به چند قدم و اتّحاد در سرتاسر موضوعات اصلي نياز دارند. بعنوان مثال، در امتحانات اخير چنين مسائلي به تركيب سرفصلهاي توابع، نمودارها و منحني ها نياز داشت. كتب راهنماي آمادگي به دانشآموزان هشدار ميدهد كه حلّ مسائل بلند به زمان بيشتري نياز دارد و “ 40 دقيقه بنظر زمان كوتاهي ميرسد. ” از اينرو، كتب راهنما هشدار ميدهند كه : “ مديريت زمان در بخش رياضي اهميت زيادي دارد. ”
بخش علوم امتحان معمولاً شامل 4 مسئله بلند و يك سري مسائل كوتاه است. به نظر كتاب راهنما، سؤالات علوم بر دانشپايهاي تأكيد دارند، اما ميزان عناوين حاضر در مسائل گسترده بوده است. از اينرو، كتب راهنما به دانشآموزان توصيه ميكنند كه تمام مطالب برنامه درسي را مورد مطالعه قرار دهند.
آموزش عالي
ساختار آموزشي
آموزش عالي توسط دانشگاهها «دايگاكو» (Daigaku)،مدارس عالي« تانكي ـ دايگاكو» (Tanki- Daigaku) ودانشكده هاي فنّي«كوتو سمنو نگاكو»(Koutou- Senmon- Gakko) فراهم ميشود.اين مؤسسات ممكن است دولتي( Prefectural) ، يا وابسته به شهرداري) يا خصوصي باشند. وزارتخانه بايستي تأسيسات مؤسسات آموزش عالي را تصويب كند و اين مؤسسات تحت كنترل اين وزارتخانه مي باشند.درحدود70درصد مراكز« دايگاكو»(Daigaku) و 85 درصد مراكز«تانكي ديگاكو»(Tanki- Daigaku)، مؤسسات خصوصي هستند.دانشگاهها از يك يا چند دانشكده كه دوره هاي 4 ساله را با موضوعات و رشته هاي مختلف ارائه مي دهند،متشكل مي گردند. بودجة دانشگاههاي دولتي اساساً از بودجة ملي و محلي تأمين مي شود.دانشگاههاي خصوصي و دانشكده ها توسط شهرية دانشجويان و بودجة خصوصي تأمين مالي مي شوند. دولت ملي حدود يك سوم هزينه هاي جاري مؤسسات خصوصي را با كمكهاي بلاعوض تأمين ميكند. مدارس عالي دوره هاي 2 تا 3 ساله ارائه مي دهند كه به مدرك تحصيلي درجه يك منتهي نمي شود بلكه مدارك اكتسابي ممكن است بخشي از مدارك منجر به مدرك تحصيلي به حساب آيند.دانشكدة فني دوره هاي 5 ساله ارائه مي دهد كه دروس سال آخر آن در سطح بعد از متوسطه مي باشد.آنها تكنيسين تربيت مي كنند امّا گواهينامه در سطح دانشگاه ارائه نمي كنند.
با وجود اينكه ، دارندگان مدرك تكنيسين ممكن است براي پذيرش در سومين سال دورة دانشگاهي كاربرد داشته باشد.دو دانشگاه ملي(دانشگاه فنّي «ناگا اوكاو» (Nagaoka) و دانشگاه فنّي « تويو هاشي » (Toyohashi) دوره هاي چهارساله كارشناسي ارائه ميدهند.
چالشهاي پيش رو
همانطور كه قبلاً ذكر شد، تعداد دانشگاهاي ژاپني،منحصر به دانشگاههاي 4 سالة ملي و خصوصي و دولتي prerectural از ماه مي 1997 به بعد 586 دانشگاه بوده است. تعداد دانشجويان در سال 1960 ، به 6/0 ميليون ، در سال 1975 ، 7/1 ميليون ، در سال1990، 1/2 ميليون، و در 1997به 6/2 ميليون رسيد ( جمعيّت كل ژاپن در اول اكتبر 1997، 126.166.000 نفر بوده است).
با فرض ارقام سال 1960 بعنوان مبنا ( 100 =) ، شاخص تعداد در سال 1997، در مورد دانشگاه 2/239 و براي دانشجويان 8/420 بود. به عبارت ديگر ، در طول اين دوره تعداد دانشگاهها 204 برابر شده است ، در حاليكه تعداد دانشجويان تا حدود 402 برابر افزايش يافته است . به منظور تأسيس دانشگاههاي علوم و فن آوري، يا دپارتمانهاي علوم و فن آوري در دانشگاههاي موجود ، به مقدار متناوبي بودجة تسهيلات نياز است ، مبلغي بسيار بيش از آنكه جهت تأسيس دانشكده هاي علوم اجتماعي و انساني يا برقراري دپارتمانهايي در اين زمينه ها لازم بود. در نتيجه ، آموزش علوم و فن آوري در دانشگاههاي ملّي به نسبت همتاهاي خصوصي آنان سريعتر افزايش مي يابد. از سوي ديگر بيشتر دانشگاههاي خصوصي بر آموزش علوم انساني و علوم اجتماعي تأكيد مي كنند . اين روزها ، دانشگاههاي خصوصي به 2/73 درصد كلّ دانشجويان دانشگاه درجة دانشگاهي مي دهند ، امّا كمك مالي از بودجة ملّي فقط 1/50 درصد (درسال 1998) كلّ هزينه هاي دانشگاههاي خصوصي مي باشد.
بيشتر هزينه ها توسط شهريه وهزينه هاي ثبت نام پرداختي توسط دانشجويان تأمين مي شود. اين شهريه ها به طور تقريب بالغ بر 8/49 درصد درآمد دانشگاههاي خصوصي ( در سال 1996 ) مي باشند.افزايش ناگهاني تعداد دانشگاههاي داراي دانشكده هاي علوم طبيعي و فن آوري همراه با مشكلاتي كه مؤسسات خصوصي با آنها روبرو هستند و در بالا ذكر شد ، موجب بروز دشواريهاي جديدي درآموزش عالي ژاپن شده است. اوّلاً آنچه كه در سطح آموزش تكميلي متوسطه و در رابطه با حركت جاري اصلاحات تذكر داده شد ، در سطح دانشگاه هم صادق مي باشد. رابطه ميان فرهنگ جامع و گسترده از يك سو و مهارتهاي فنّي از سوي ديگر، به نسبت سطح دبيرستاني در تضاد شديدتري مي باشد. بيم آن مي رود كه دانشگاهها بتدريج تغيير يابند و به مكانهايي جهت آموزش فنون تخصّصي به شكلي محدود و ضعيف مبـدل شوند . دردرجة دوم ، تأسيسـات اضـافي باري بر بودجه هاي مـالي مؤسسـات خصـوصي مي باشند كه به افزايش اجتناب ناپذير شهرية آنان منجر ميشود.
مشاهده جزئيات ، مسائل ديگر را آشكار مي سازد . يك نمونه از بازنگري دروس آموزشي و سازمانهاي معلّمان به منظور هماهنگي با تغييرات محيط اجتماعي ، كه به شكل روزافزون اطلاعات گرا و جهاني ميشود ، با افزايش سواد تحقيقات علمي ، و با ايجاد مراكز آموزش تكميلي متوسطه تا حد ممكن جذاب و مؤثر انجام مي شود. مثال ديگر اين است كه سيستم جديد خود آزمايي در دانشگاهها يا در حال اجراست و يا تحت آزمايش ميباشد.همچنين ، اين مشكل وجود دارد كه چگونه ازعهده افزايش سريع فعلي و كاهش تعداد 18 ساله ها براييم . سياست هاي آتي آموزش عالي ، امتياز را در عوض كميّت به كيفيّت خواهند داد و علوم پايه را به منظور آوردن آنها درخط انتظارات جهاني ارتقاء خواهند داد. آموزش عالي همچنين بايد نقش مهمّي در تأمين فرصتهاي آموزشهاي دراز مدت ايفا كند .
سال تحصيلي
كلاسهاي دانشگاهي از ماه آوريل آغاز شده و تا ماه مارس به طول مي انجامد.
تعطيلات طولاني مدت از15جولاي آغاز شده و تا 31 آگوست ادامه مي يابد.
مقاطع آموزشي
مقطع كارشناسي
آموزش عالي شامل دورة چهار ساله ( 6 سال در پزشكي ، دامپزشكي و دندانپزشكي ) مي باشد .از سال 1979 ، متقاضيان ورود به دانشگاه مّي و دولتي پيش از گذراندن امتحانات ورودي بايد درامتحانات سراسري مرحلة اول شركت كنند.علاوه بر مطالعة رشتة تخصصي ، آموزش عمومي (شامل ادبيات و علوم اجتماعي و طبيعي ) براي هر دانشجو اجباري است. نظام واحدي مورد استفاده قرار مي گيرد و حداقل واحد مورد نياز براي فارغ التحصيلان 124 واحد مي باشد ،(در پزشكي و دندانپزشكي ، به شكل جداگانه مشخص شده است ) كه شامل واحدهايي در موضوعات عمومي زبانهاي خارجي و آموزش بهداشت و تربيت بدني مي باشد.درمورد مدارس عالي ، حداقل واحد مورد نياز فراگيري بيش از 62 واحد براي دوره هاي دو ساله و 63 واحد براي دوره هاي سه ساله مي باشد. مدرك تحصيلي اعطايي درپايان مرحله اول كاگوشي (Gakoshi) « مدرك كارشناسي» ميباشد.درسال1991وزارت آموزش اصلاحاتي انجام داد كه از آن طريق كساني كه از دانشگاه فارغ التحصيل نشده بودند مي توانستند تحت شرايطي معين و مشروط به اينكه از سوي مؤسسة ملي مشمول دريافت مدرك تحصيلي علمي شده باشند ، مدرك كارشناسي دريافت دارند.
مقطع كارشناسي ارشد
تخصص بيشتر در مقطع كارشناسي ارشد« دايگاكو اين » ( (Daigaku _ in صورت ميگيرد كه در همة دانشگاهها وجود ندارد ،و بعداز دو سال به« شوشي» (Shushi) (ديپلم يا مدرك فوق ليسانس) منجر ميشود.اين مرحله نياز به گذراندن تعدادي واحدهاي اضافي ، ارائة تز تحقيقاتي و گذراندن امتحان نهايي دارد. براي رشته هاي پزشكي ديپلم كارشناسي ارشد وجود ندارد بلكه مدرك دكتري كسب مي شود.
مقطع دكتري
مرحلة سوم به بالاترين مدرك تحصيلي« هاكوشي»(Hukushi) دكتري منجر ميشود. تحصيلات حداقل سه سال پس از«شوشي» بطول مي انجامد.( 4سال در پزشكي و دندانپزشكي ) داوطلبان «هاكوشي» بايد تزي را ارئه دهند و امتحان نهايي را هم بگذارنند.« كاتي ها كاسه » (Katei_Hakase) ( دكتري دورة كاري ) به افرادي اعطا مي شود كه از برنامه دانشگاهي دورة كارشناسي ارشدفارغ التحصيل شده اند.« ورنبون ـ هاكاسه »(Runbun – Hakase )(رسالة يا پايان نامه دكتري) به آناني اعطا مي شود كه پايان نامة آنان در امتحان پذيرفته شده است.
انواع مؤسسات آموزشي
دايجاكو دانشگاه - Daigaku
تانكي دايجاكو : مدارس عالي - Tanki _ Daigaku
كوتو ـ سامن ـ گاكو :دانشگاه فنّي- Koutou _ Senmon _ Gakko
مراكز آموزش ويژه دانشگاهي
يكي از موسسات آموزش عالي كه بعد از 1976 بنا نهاده شده ، مدرسه آموزش ويژه با دوره هاي تخصصي آن مي باشد.
اين مدرسه حاصل سياست متنوع سازي آموزش عالي بمنظور هماهنگي افزايش سريع تعداد دانشجويان خواستار دريافت آموزش حرفه اي سطح بالا در رشته هاي گوناگون بوده و مراقبتهاي پزشكي،علم بهداشت، ترجمه شفاهي،آموزش كامپيوتر وغيره را شامل مي شود.تعداد دانشجويان جديد سال به سال افزايش مي يابد و درسال تحصيلي 1992 بالغ 930/861 برنفر بالغ گرديد. با اين همه تاكيد بيش از حد دوره هاي تخصصي آموزشگاههاي تربيت متخصص بر آموزش حرفه اي به قيمت فدا كردن آموزش عمومي مورد ترديد قرار گرفته است.
دوره هاي آموزشي
دوره هاي ارائه شده در كالجها و دانشگاهها در چهار رشته گروه بندي مي شوند:
آموزش عمومي
زبانهاي خارجي
آموزش بهداشت و بدنسازي
آموزش تخصصي
آموزش عمومي شامل سه گروه ميشود:
انساني و رشته هاي مربوطه
علوم اجتماعي و علوم مربوطه
علوم طبيعي و علوم مربوطه
براي هر رشته و آموزش ويژه، دروس اجباري، انتخابي، و اختياري وجود دارد. واحد هاي مورد نياز مطابق با دپارتمان(يا دانشكده) آن دوره تفاوت مي كند، اما دانشجويان لازمست 124 واحد از اين چهار موضوع شامل سه گروه آموزشي را بگذرانند. قبلا حداقل تعداد واحد ها در هر موضوع و گروه پيش نياز رسمي بود، اما بعد از باز نگري قانون" استانداردهاي تاسيس دانشگاه" در سال1991، اختصاص واحدها تغيير پذير شده و به صورت انفرادي توسط هر موسسه اي تعيين مي شود.
كالجها و دانشگاهها در مقياس متفاوت هستند، از دانشگاههاي مجهز به كتابخانه، انجمن هاي تحقيقي تحت پوشش، بيمارستانها و غيره گرفته تا كالجهاي داراي فقط يك دانشكده. بعضي از دانشگاهها يك سيستم خطابه اي باز را بكار مي گيرند، در حاليكه دانشگاههاي ديگر تعداد دانشجويان ثبت نام شده در هر دوره را ثابت نگه مي دارند. سيستم قبلي به اين سو گرايش دارد كه مورد تاييد دانشگاههاي با بودجه هاي نسبتا بالا و با سنت طويل المدت قرار گيرد. بسياري از دانشكده ها يا دانشگاههايي كه پس ازجنگ جهاني دوم تا حد دانشگاه ارتقاء يافته اند، به گروه دانشگاههاي داراي تعداد ثابت دانشجوتعلق دارند و معمولا بودجه اي محدود دارند.در ميان دانشگاههاي ملي آنها كه به مقياس وسيع عمل مي كنند، وسنتي طويل المدت دارند، دانشگاههاي توكيو، كيوتو، توهوكو، هوكايدو، اوزاكا، كيوشو، وناگويا مي باشند. اين دانشگاهها تا سال 1945بعنوان دانشگاههاي سلطنتي شناخته ميشدند.برخي ازمشهورترين موسسات خصوصي عبارتند از:
دانشگاه كايو، واسدا، نهيون، و هيشي در توكيو و دوشيشا، ريتسوميكان، كوانسي، گاكواين و كانزاي و در منطقه كيوتو ـازاكا.
ازميان دانشجويان ثبت نام شده در دانشگاههاي ملي، دولتي، و خصوصي، ثبت نام شدگان در دانشگاههاي خصوصي بالغ بر 2/73 درصد كل ثبت نام شدگان سال 1997بوده است. با اين حال، به گفته وزارت آموزش ، شرايط تحصيل در دانشگاههاي خصوصي در كل پايين تر از شرايط آنهايي است كه در دانشگاههاي ملي و دولتي هستند. مسئله مهم براي آموزش دانشگاهي از ميان برداشتن و اصلاح تفاوت ميان دانشگاههاي ملي و خصوصي است.
ارزيابي آموزشي
پذيرش تحصيلي
ميزان رقابت در امتحانات ورودي جهت پذيرش در كالج و دانشگاه در سال1998 بطور متوسط برابر تعداد مكانهاي در دسترس بوده است. يك دانشگاه در هر باز گشايي بيش از 20 هزارمتقاضي را به ثبت رسانده است.
" تست مشترك موفقيت مرحله اول" براي ورود به دانشگاههاي ملي و دولتي در بين سالهاي 79 و 89 به مورد اجرا گذاشته شد. اين تست چون قضاوت در مورد اينكه داوطلبين در دبيرستان آموزش كافي دريافت كرده بودند را از طريق طرح سوالات مستدل و نگنجاندن سوالات بسيار دشوار و غير عادي ممكن ساخته بود، مورد تشويق قرار گرفت. با اين حال، منتقدان اين تست ادعا مي كردند كه در نتيجه انجام آزمون در پنج موضوع درسي همچون درجه بندي دانشگاهها تاثير بدي داشته است.
از ميان اين انتقادات مثبت و منفي و پيشنهادات گزارش نخست اصلاحات آموزشي، ارائه شده توسط شوراي ملي اصلاحات آموزشي، تست جديدي به نام "تست مركز ملي جهت پذيرش دانشگاهي" مطرح شد كه به داوطلبين ورود به دانشگاه سال 1990 ارائه شد. اين تست به دانشگاهها اجازه داد كه آزادانه از ميان موضوعات درسي مورد امتحان سوالاتي را مناسب با پيش نيازهاي ويژه خود بر دارند. درحال حاضر تمامي دانشگاههاي ملي و دولتي و تعداد رو به افزايشي از دانشگاههاي خصوصي اين تست را در گزينش اوليه داوطلبان خود مورد استفاده قرار مي دهند.
دانشگاهها با تركيب اين آزمون با گرايشي از سوابق تحصيلي دانش آموزان كه به تاييد دبيرستان آنها رسيده است، تستهاي علمي، مصاحبات، مقالات كوتاه، و تستهاي مهارتهاي كاربردي، پروسه و روند انتخاب خود را بهبود مي بخشند، و به سمت ارزيابي داوطلبين از جنبه هاي مختلف درحركت هستند.درحال حاضر به داوطلبان فرصتهاي بيشتري داده مي شود تا براي دانشگاههاي مختلف تقاضاي ورود بدهند. بدعتهاي سال1987به دانشگاهها در مورد تعيين نشان آزادي عمل داد و پس از آن در سال 1989 براي دانشگاهها امكان پذير شد كه داوطلبين را به روزهاي مختلف تقسيم كنند. با سرمايه گذاري دانشگاهها در مورد اين نو آوري ها، در آينده رشد بيشتر تعداد فرصتها و گوناگوني متدهاي ارزيابي انتظار مي رود.
دانشجويان كم درآمد كه امتحان ورودي را گذرانده اند مي توانند از انجمن بورسيه ژاپن وام بگيرند. با اين وجود تعداد زيادي از دانشجويان بخشي از شهريه يا هزينه زندگي خود را از طريق كار نيمه وقت درطول سالهاي دانشگاه يا كالج تامين مي كنند. مشهورترين شكل كار پاره وقت شايد تدريس خصوصي به دانش آموزان مقاطع مقدماتي و تكميلي متوسطه در خانه هاي آنان يا در جوكو(موسسات آموزش انتفاعي خصوصي) باشد.
مدارك مورد نياز
. مدرك تحصيلي دوره متوسطه Kotogokko Sotsugyo Shomeisho
. موفقيت در آزمونهاي موفقّيت علمي ، شامل امتحان ورودي سراسري برگزار شده توسط مركز ملّي امتحانات ورودي دانشگاه
درسطح كارشناسي ، يك امتحان ورودي براي تمامي دانشگاهها جز دانشگاه آزاد ضرورت دارد.امتحانات اغلب شامل آزمون كتبي و مصاحبه مي باشند.
پذيرش دانشجويان خارجي
شرايط پذيرش
دانشجويان خارجي بايد 12سال آموزش رسمي مدرسه اي (يا معادل آن) براي تحصيلات دوره كارشناسي،16سال براي تحصيلات كارشناسي ارشد و18سال براي تحصيلات دوره پزشكي يا دندانپزشكي كامل كرده باشند.موسسات به صورت جداگانه دوره هاي آشناسازي جهت دانشجويان خارجي فراهم مي آورند.قبل از ورود به ژاپن دانشجوي خارجي بايد ويزاي معتبر كسب كند.دوره هاي ژاپني در مدرسةزبان ژاپني انيستيتو بين المللي دانشجويان و انيستيتو بين المللي كانزايKansai ، ونيز دربرخي ازدانشگاههاي خصوصي درجهت بالا بردن سطح درس ژاپني دانشجويان دردسترس مي باشند.به طور كلي ميتوان گفت كه از جمله مهمترين مقررات پذيرشي ويژه دانشجويان خارجي ميتوان به موارد ذيل اشاره نمود:
. كسب ويزاي معتبر قبل از ورود به ژاپن براي دانشجوي خارجي الزامي است.
. الزام كسب مهارت زباني براي متقاضيان خارجي كه زبان اول (مادري) آنها زبان مورد تدريس نيست.
. دانشجويان خارجي بايد 12 سال آموزش رسمي (يا معادل شناخته شده) براي دوره ليسانس، 16 سال براي دورة فوق ليسانس، و 18 سال براي تحصيل در پزشكي يا دندانپزشكي را تكميل كرده باشند.
. برخورداري ازگواهينامه ديپلم متوسطه با عنوان كوتوگاكو سوتسوگيو شوميشو
. موفقيت در آزمونهاي موفقيت تحصيلي شامل امتحان ورودي جامع كه توسط مركز ملي امتحانات ورودي دانشگاهها.برگزار مي گردد.
نهادهاي مركزي
. راهنماي دانشجويان عازم ژاپن
انجمن آموزش بين الملل
. الفباي تحصيل در ژاپن
انجمن آموزش بين الملل
. دانشكده ها و دانشگاههاي ژاپن
. كالجها ودانشگاههاي ژاپن
سيستم نمره دهي
سيستمهاي نمره دهي چندي در مراكز آموزش عالي مورد استفاده قرار مي گيرد ، امّا معمول ترين آنها مقياس درصدي با 60 درصد بعنوان نمرة قبولي مي باشد.
0-59% F=
A = 80-100%
c =60-69%
B = 70-79%
بالاترين نمره : %100
نمره قبولي = %60
پايين ترين نمره = %0
از جمله ديگر سيستمهاي اصلي نمره دهي ميتوان به سيستن نمره دهي حروفي به شرح ذيل اشاره نمود:
. Yu «يو» عالي
. Ryou «ريو» (خوب)
. Ka «كا » (قبول)
. Huka «هوكا» (مردود)
گواهينامه هاي آموزشي
گاكو شي- Gakushi
ايگا كوشي-Igakushi
جويگا كوشي-Juigakushi
شيگا كوشي-Shigakushi
شوشي-Shushi
هاكو شي-Hakushi
ايگا كو ـ هاكوشي-Igaku-Hakushi
جويگا ـ هاكوشي-Juigaku - Hakushi
شيگا كو ـ هاكوشي-Shigaku – Hakushi
خدمات دانشجويي
نهادهاي مركزي
از جمله مهمترين مراكز ارائه كننده خدمات دانشجويي به دانشجويان خارجي ميتوان ازموارد ذيل نام برد:
. انجمن آموزش بين الملل
. انيستيتو بين المللي دانشجويي
. انيستيتو بين المللي دانشجويي كانزاي
اصلاحات آموزشي
تغيير در ماهيت دانشگاهها
دانشگاهها هدفي دو بعدي يعني تحصيلي و آموزشي دارند.با اين وجود ، پديده آموزش جمعي در سطح دانشگاههاي ژاپن ظاهراً دانشگاه را به مكاني منحصر به آموزش تغيير داده است.اين بعلت كافي نبودن شرايط تحصيلي از نظر مطالب ، موضوعات و پرسنل ميباشد.آموزش گروهي با هدف آموزش توليد انبوه ارائه ميشود، واژه اي كه منعكس كننده نارضايتي دانشجويان ميباشد. اين موقعيت، موجب هرج ومرجهاي دانشگاهي شده است كه از سال 1967 تا 1971 شايع بوده است. با درخواست دانشجويان درمورد حقوق و بهبود شرايط تحصيلي آنان، مباحثاتي آغاز شده، و بتدريج به جنبشهايي مبدل شد كه درمورد چگونگي اداره دانشگاه و آموزش در يك جامعه پيشرفته صنعتي مي پرسيدند.در سطح فوق ليسانس، مقادير متنابهي هزينه جهت بالا بردن سطح آموزش مورد نياز است.
توسعة آموزشي
نام دانشگاه توكيو به دانشگاه امپراتوري توكيو تبديل شد، و اين در هماهنگي با قانون دانشگاه امپراتوري در سال 1886 بود. اين دانشگاه تا زماني كه دانشگاه سلطنتي ديگري در سال 1897 در كيوتو تأسيس شد، تنها دانشگاه باقي ماند. تا سال 1920، پنج دانشگاه سلطنتي وجود داشت كه در هونشو شمالي، كيوشو، و هوكايدو قرار داشتند. در سال 1928، زماني كه قانون دانشگاهي تصويب شد، علاوه بر دانشگاهها، كالجها نيز به تصويب رسيدند، و مدارس خصوصي ودولتي كه به عنوان مدارس حرفهاي تنفيذ شده بودند نيز به عنوان دانشگاه به تصويب رسيدند. به عنوان مثال، به دانشگاههاي كايو، دانشگاه واسدا در توكيو، و دانشگاه دوشيش در كيوتو در اين زمان به طور رسمي عنوان دانشگاه اعطا گرديد.علاوه بر مؤسسات مذكور، مدارس عالي ويژه و مدارس عالي حرفهاي هم بودند كه هر دو نوع مدارسي ساده تر و كاربردي تر از دانشگاهها بودند. مدارس عالي حرفهاي آموزش در يكي از رشتههاي حرفهاي چون حقوق، اقتصاد، الهيات، ادبيات، زبان، علوم پزشكي و غيره را ارائه ميدادند، و مدارس عالي ويژه آموزش در زمينة صنعت، تجارت، كشاورزي و ديگر رشته ها را فراهم ميكردند. هر دو نوع مدرسه در چارچوب سيستم رسمي سال 1903 نهادينه شدند. اين زماني بود كه قانون مدارس عالي ويژه و مدارس عالي حرفهاي به تصويب رسيد. لازم به ذكر است كه تقاضا براي آموزش عالي در پس تأسيس اين نوع جديد مدارس بود ،كه بعدها تحت عنوان مدارس حرفهاي متحد شدند. در زمينة تربيت معلم، در كنار مدارس عالي عادي دختران و پسران، مؤسسات تربيت دبير نيز به عنوان مؤسسات آموزش عالي گروه بندي شدند.بعد از جنگ جهاني اول، دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالي پيشرفت سريعي كردند. گرايشي واضح به افزايش تعداد مدارس، يا توسعه مقياس مدارس پسرانه و دخترانه وجود داشت، بدون آن كه توجه شود كه تحت كنترل دولت ملي يا محلي هستند يا به طور خصوصي عمل ميكنند.
آموزش عالي فني و حرفهاي
براي پذيرش در دانشكده هاي فني تكميل دورة راهنمايي الزامي است. هدف آنها آموزش عمقي در رشته هاي تخصصي و فراهم آوردن توانائيها و استعدادهاي مورد لزوم براي زندگي شغلي در دانشجويان ميباشد. دانشكده فني معمولاً چند دورة مهندسي و مطالعاتي مربوط به كشتيراني و تجارت را ارائه ميدهد. طول اين دوره پنج سال است (پنج سال و نيم براي دوره هاي كشتيراني بازرگاني) و شامل دورههاي اصلي گوناگوني چون مهندسي مكانيك، مهندسي برق، كنترل الكترونيكي فن آوري اطلاعات، مهندسي شيمي،مهندسي ساختمان، بازرگاني و مديريت اطلاعات دريايي ميباشد.
پذيرش در دانشكده هاي فنّي برپاية تكميل دورة مقدماتي متوسطه مي باشد. هدف مدارس عالي هدايت با ادارة كامل و جامع آموزش در رشته هاي تخصّصي و پرورش قابليتهاي لازم جهت زندگي حرفه اي در دانش آموزان ميباشد.دانشكده فنّي معمولاً دورة چندي در مهندسي و دروس كشتيراني تجاري ارائه مي دهد.طول اين دوره پنج سال است.( پنج سال و نيم براي دوره كشتيراني تجاري).دوره هاي گوناگوني شامل مهندسي كشاورزي ، مهندسي برق ، الكترونيك ، فن آوري اطلاعات، مهندسي كشاورزي، مهندسي ساختمان ، اطلاعات مديريت كشتيراني و بازرگاني وجود دارد.
توسعه آموزشي
پيشرفت صنايع ژاپن در دورة ميجي ادامه يافت و با سياست دولت در مورد خلق ملتي ثروتمندتر و داراي قدرت مورد حمايت قرار گرفت. با توجه به افزايش توليد و ارتقاء صنعت در اين زمان، دولت طبيعتاً به طور اخص درگير آموزش صنعتي بود. اين روند در حوالي دهة 70 و اوايل دهة 80 آغاز شد ،و تأكيد اساسي بر تربيت رهبران آموزش در فن آوري مدرن غربي بود. صنعتي شدن كشور، ابتدا بر صنايع سبك تأكيد داشت كه در دهه 1890 آغاز شده بود. در سال 1893، وزير آموزش، اينوكوآشي، مقررات مدرسه تكميلي حرفهاي را ارائه داد، و مدارس را ملزم ساخت كه آموزش سادة فني را به عنوان ادامة آموزش ابتدايي ارائه دهند. بعد از جنگ جهاني سينو ژاپن در 1899، قانون مدارس فني و حرفهاي وضع شد. بر اساس اين قانون، مدارس حرفهاي گوناگوني براي فراهم آوردن آموزش در بخش هاي صنعت، كشاورزي، تجارت، بازرگاني و مبادلات دريايي، پرورش كرم ابريشم، جنگلداري، دامپزشكي، جراحي، صنعت صيد ماهي و غيره تأسيس شدند.به اين طريق، آموزش حرفهاي به عنوان بخشي از آموزش متوسطه گسترش يافت، و گونه هاي آموزش حرفهاي نيز بعد از جنگ جهاني اول افزايش يافتند.در مقايسه با رشد كند مدارس متوسطه، مدارس حرفهاي به سرعت توسعه يافتند.
آموزش عالي از راه دور
دانشگاه هوايي (هوزو دايگاكو)« Hoso Daigaku» درسال 1983 و تحت توجهات دولت تأسيس شد. اين دانشگاه مؤسسه اي است كه مدرك اعطا مي كند و از راديو و تلويزيون و ديگر رسانه ها استفاده مي نمايد. و توسط افزايش شناخت دو جانبة واحدهاي كسب شده و توسعة تبادل كادر آموزشي و پخش مطالب در دسترس براي ديگر دانشگاهها همكاري و تشريك مساعي با ديگر دانشگاههاي خصوصي و دولتي را ارتقاء مي بخشد.
وزارت آموزش ، علوم ، فعاليتهاي ورزشي و فرهنگ مؤسسات خاصي را توسعه مي دهد كه براي مردم فرصتهاي يادگيري را به شكل آموزش غير رسمي فراهم مي آورند . اين وزارتخانه ادارة فراگيري مادام العمر و شوراي آموزش درازمدت را بوجود آورده است .
دورة شبانه و مكاتبه اي هم وجود دارند كه توسط دانشگاهها و كالجها ارائه مي شوند .
اين دوره ها در كلّ و اساساً مشابه دوره هاي روزانه هستند . اين وزارتخانه سيستمي را ارائه كرده است كه با استفاد ه از آن دانشجويان فاقد مدرك تحصيلي مي توانند در رشته هاي منفرد يا چند رشتة محدود در دانشگاهها به كسب علم بپردازند و براي اين رشته ها واحدهاي دانشگاهي را كسب مي كنند ؛ دوره هاي دانشگاهي چنان گسترش يافته اند كه اين امكان را دارند كه برنامه هاي خود را با الگوهاي زندگي افراد بزرگسال كارمند هماهنگ سازند .
موسسات آموزش فني و حرفه اي آموزش حين خدمت را براي بزرگسالان فراهم مي آورند. اين آموزش ، تعليم فشردة تازه كاران ونيز تربيت گروهي و شغلي را در بر ميگيرد.
